KWALIFIKACJA MEC9 - STYCZEŃ 2014

PYTANIE NR 28.
Zestaw narzędzi, który zapewni wykonanie dokładnego otworu zgodnie z przedstawionym rysunkiem, składa się z
Ilustracja przedstawia techniczny rysunek części mechanicznej, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby uzyskać otwór Ø18H7, potrzebna jest obróbka wykańczająca rozwiertakiem i pozostawienie małego, kontrolowanego naddatku.
Wiercenie Ø16,75 zostawia naddatek na operacje rozwiercania, następnie rozwiercanie zgrubne Ø17,75 przygotowuje otwór, a rozwiertak Ø18H7 usuwa ostatnie 0,1–0,3 mm i zapewnia dokładność H7.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie na rysunku Ø18H7/n6 informuje, że wymagany jest otwór o średnicy nominalnej 18 mm w tolerancji H7 (a współpracujący element walcowy ma tolerancję wałka n6). Taka dokładność otworu najczęściej nie jest uzyskiwana samym wierceniem, ponieważ wiertło daje gorszą dokładność wymiaru i jakości powierzchni. Dlatego stosuje się rozwiercanie wykańczające.

Kluczowe jest, że rozwiertak skrawa poprawnie tylko wtedy, gdy ma pozostawiony odpowiedni naddatek. Zbyt mały naddatek powoduje "tarcie" i brak stabilnego skrawania, a zbyt duży może przeciążać narzędzie i pogarszać jakość. Dla średnic rzędu 10–30 mm typowy naddatek na rozwiercanie wykańczające mieści się w przybliżeniu w zakresie 0,1–0,3 mm.

Dlatego zestaw narzędzi: wiertło Ø16,75rozwiertak Ø17,75 (zgrubny) → rozwiertak Ø18H7 (wykańczający) jest logiczny technologicznie. Po wierceniu pozostaje naddatek umożliwiający zgrubne przygotowanie otworu, a po rozwiercaniu zgrubnym zostaje niewielki naddatek (około 0,25 mm) na finalne wykończenie do tolerancji H7.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe z typowych powodów technologicznych:

  • Warianty z wierceniem bezpośrednio do Ø18 i potem rozwiercaniem do Ø18H7 są ryzykowne, bo mogą nie pozostawić wystarczającego naddatku na skrawanie rozwiertakiem (a więc utrudniają uzyskanie H7).
  • Wariant z samym wiertłem Ø18 i rozwiertakiem Ø18H7 pomija przygotowanie zgrubne, co obniża stabilność procesu i utrudnia utrzymanie jakości.
  • Wariant z wieloma wiertłami (Ø12, Ø15, Ø16,75) jest nieuzasadniony: kilka etapów wiercenia nie zastępuje rozwiercania zgrubnego i nie gwarantuje właściwego naddatku oraz geometrii pod H7.

W praktyce po wykonaniu otworu sprawdza się go odpowiednim przyrządem (np. pomiar średnicy wewnętrznej lub sprawdzian), bo dla pasowań liczy się zarówno wymiar, jak i jakość powierzchni.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ø18H7 oznacza otwór o średnicy nominalnej 18 mm wykonany w polu tolerancji H7. Litera H określa położenie pola tolerancji dla otworu (odchyłka dolna bliska 0), a liczba 7 wskazuje klasę dokładności. Taki otwór zwykle wymaga obróbki wykańczającej, np. rozwiercania.
Rozwiertak służy do wykańczania wcześniej wykonanego otworu i pozwala uzyskać lepszą dokładność wymiaru oraz lepszą jakość powierzchni niż samo wiercenie. Przy tolerancji H7 wymagane są małe odchyłki, a wiercenie wiertłem bywa zbyt mało powtarzalne, aby stabilnie spełnić taki wymóg.
Rozwiercanie zgrubne ma przygotować otwór, poprawić geometrię i zostawić niewielki, kontrolowany naddatek. Rozwiercanie wykańczające usuwa ostatnią cienką warstwę materiału (typowo ułamki milimetra), aby uzyskać wymiar w tolerancji oraz dobrą powierzchnię. Pominięcie etapu zgrubnego często pogarsza stabilność procesu.
W praktyce dla średnic rzędu 10–30 mm zostawia się zwykle niewielki naddatek na rozwiercanie wykańczające, często w zakresie około 0,1–0,3 mm. Chodzi o to, by rozwiertak rzeczywiście skrawał, ale nie był przeciążony. Zbyt mały naddatek może dać tarcie i brak poprawy wymiaru.
To podejście jest ryzykowne, bo po wierceniu do nominalnego Ø18 można nie zostawić wystarczającego naddatku do skrawania rozwiertakiem. Bez naddatku rozwiertak nie pracuje stabilnie i nie "ustawi" wymiaru w tolerancji H7. Bezpieczniej jest wiercić mniejszą średnicą i przygotować otwór rozwiertakiem zgrubnym.
Etap pośredni (np. Ø17,75) pełni rolę rozwiercania zgrubnego: usuwa większość naddatku po wierceniu i zostawia małą, kontrolowaną warstwę do wykończenia. Dzięki temu rozwiertak wykańczający ma lekką, stabilną pracę i łatwiej uzyskać wymaganą dokładność H7 oraz dobrą jakość powierzchni.
Najczęstsze błędy to: wiercenie do wymiaru nominalnego bez naddatku na rozwiercanie, zostawienie zbyt dużego naddatku na wykańczanie (narzędzie jest przeciążone i pogarsza się jakość), oraz mylenie oznaczeń tolerancji otworu i wałka. Warto myśleć o procesie jako o sekwencji przygotowanie → wykończenie.
H7/n6 opisuje współpracę otworu (H7) i wałka (n6). W praktyce oznacza to konieczność wykonania otworu bardzo dokładnie, bo od tego zależy charakter połączenia (np. pewność osadzenia kołka/sworzni). Dlatego planuje się technologię z obróbką wykańczającą oraz kontrolą wymiaru po obróbce.
Kontrolę wykonuje się przyrządami do pomiaru średnic wewnętrznych (np. średnicówką/czujnikiem) lub sprawdzianami (trzpieniowymi, przechodnimi/nieprzechodnimi), zależnie od wyposażenia i wymagań. Ważne jest, by pomiar był powtarzalny i wykonywany w odpowiednich warunkach, bo tolerancja H7 jest wąska.
Opanuj: sens oznaczeń tolerancji (H, IT7), różnicę między wierceniem a rozwiercaniem, zasadę pozostawiania naddatku i typowy podział na obróbkę zgrubną oraz wykańczającą. Ćwicz dobór kolejnych średnic narzędzi do uzyskania otworu dokładnego oraz analizuj, czy każda operacja ma "co skrawać".
info

Około 38% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1: System ISO kodowania tolerancji i pasowań — Podstawy tolerancji, (tytuł normy; szczegóły wydania wymagają dostępu do egzemplarza normy)
  • PN-EN ISO 286-2: System ISO kodowania tolerancji i pasowań — Tabele klas tolerancji IT i odchyłek podstawowych, (tytuł normy; szczegóły wydania wymagają dostępu do egzemplarza normy)

Materiały:

  • Podręczniki/opracowania z technologii budowy maszyn: obróbka skrawaniem (wiercenie i rozwiercanie)
  • Materiały dydaktyczne o tolerancjach i pasowaniach (system ISO, pola tolerancji otworów i wałków)
  • Karty katalogowe producentów rozwiertaków z zalecanymi naddatkami i warunkami obróbki

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego