Zestawienie obrotów i sald (często traktowane jak bilans próbny) jest narzędziem kontroli formalnej zapisów na kontach. W praktyce pozwala sprawdzić, czy po zsumowaniu obrotów po stronie Wn i Ma zachowana jest podstawowa zgodność wynikająca z zasady podwójnego zapisu.
Poprawna jest odpowiedź: "na dwóch kontach, po tych samych stronach, w tej samej kwocie." Taki błąd oznacza, że kwota została zaksięgowana "jednostronnie" w sensie bilansowania stron: zamiast trafić na przeciwne strony dwóch kont, trafia na tę samą stronę dwóch kont. Skutkiem jest zaburzenie równowagi obrotów Wn i Ma (jedna strona zostaje zawyżona), co powinno ujawnić się w zestawieniu.
Pozostałe odpowiedzi opisują sytuacje, które zwykle nie powodują łatwego wykrycia przez samo zestawienie obrotów i sald:
- "na dwóch kontach, po przeciwnych stronach, w tej samej kwocie." – taki zapis co do zasady utrzymuje równowagę Wn i Ma, więc kontrola sum obrotów może nie wykazać nieprawidłowości (błąd może dotyczyć doboru kont, ale nie bilansowania stron).
- "zgodnie z zasadą podwójnego zapisu, ale niezgodnie z treścią operacji." – to typowy błąd merytoryczny (zła dekretacja), który może zachować równość obrotów, a więc nie musi wyjść w zestawieniu; do jego wykrycia potrzebna jest kontrola treści dokumentów i poprawności kont.
- "zgodnie z zasadą podwójnego zapisu dwukrotnie tej samej operacji." – podwójne ujęcie tej samej operacji również może zachować równość Wn i Ma, tylko zawyża obroty i salda. Zestawienie pokaże większe wartości, ale bez odniesienia do dokumentów źródłowych nie wskaże jednoznacznie, że to "zdublowanie".
W nauce do egzaminu pomaga rozróżnienie: zestawienie obrotów i sald wykrywa część błędów formalnych wpływających na zgodność stron Wn/Ma, natomiast błędy merytoryczne wymagają kontroli dekretacji i dokumentów.
