W odlewnictwie żeliwa klin (próbka klinowa) jest elementem o zmiennej grubości przekroju. Taka geometria powoduje, że podczas krzepnięcia i stygnięcia występuje różna szybkość chłodzenia w różnych miejscach klina: część cienka chłodzi się szybciej, a część gruba wolniej.
To właśnie ta zmienność warunków cieplnych pozwala ocenić skłonność żeliwa do zabieleń. Zabielenie oznacza powstawanie struktury typowej dla żeliwa białego (z większym udziałem węglików), które pojawia się szczególnie przy szybkim odbiorze ciepła. Na wykresach/opracowaniach do próby klinowej zwykle przedstawia się zależność między grubością przekroju (lub położeniem na klinie) a występowaniem strefy zabielonej.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do funkcji klinów w tym kontekście?
- "skurczu odlewniczego" – skurcz to zjawisko objętościowe związane z krzepnięciem i stygnięciem, ale klin jako próbka badawcza jest klasycznie kojarzony z oceną struktury (zabielenia), a nie z wyznaczaniem wartości skurczu materiału.
- "zasiarczenia żeliwa" – zasiarczenie dotyczy zawartości siarki i jej skutków, a nie jest bezpośrednio oceniane geometrią klina; do oceny składu chemicznego stosuje się analizy chemiczne, a nie próbki klinowe jako podstawowe narzędzie.
- "skłonności żeliwa do tworzenia naprężeń" – naprężenia odlewnicze wynikają m.in. z nierównomiernego chłodzenia i ograniczeń skurczu, lecz klin nie jest typową próbą do ich ilościowej oceny; w praktyce klin służy przede wszystkim do wnioskowania o ryzyku zabieleń poprzez obserwację stref strukturalnych.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się hasło klin oraz odniesienie do wykresu/struktury żeliwa, najczęściej chodzi o powiązanie grubości przekroju i szybkości chłodzenia z zabieleniem.
