KWALIFIKACJA EKA2 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 36.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 20 października 2015 r. w sprawie klasyfikowania i kwalifikowania dokumentacji, przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych i brakowania dokumentacji niearchiwalnej opakowania ochronne dla materiałów archiwalnych przekazywanych do archiwum państwowego powinny być wykonane z materiału litego bezkwasowego o wskaźniku pH
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opakowania ochronne dla archiwaliów powinny być z materiałów bezkwasowych, aby ograniczać zakwaszanie papieru i spowalniać jego degradację.
Zakres "od 7,5 do 10." wskazuje odczyn obojętny do lekko zasadowego, typowy dla materiałów archiwalnych z rezerwą alkaliczną, a pozostałe zakresy są zbyt kwaśne lub zbyt zasadowe.

Pełne wyjaśnienie:

W archiwistyce dobór materiałów opakowaniowych ma bezpośredni wpływ na tempo starzenia dokumentacji. Papier oraz tektura w kontakcie z materiałami kwaśnymi ulegają szybszej degradacji: pojawia się żółknięcie, kruchość i utrata wytrzymałości mechanicznej. Dlatego dla materiałów archiwalnych stosuje się opakowania bezkwasowe, których odczyn jest co najmniej obojętny, a często lekko zasadowy (z rezerwą alkaliczną), co pomaga neutralizować kwasy powstające w czasie starzenia.

Odpowiedź "od 7,5 do 10." jest zgodna z ideą ochrony papieru: to zakres od obojętnego do umiarkowanie zasadowego, typowy dla materiałów przeznaczonych do długotrwałego przechowywania. Zakres "od 5 do 6,5." oraz "od 3,5 do 5." oznacza odczyn kwaśny, który sprzyja hydrolizie kwasowej celulozy i przyspiesza niszczenie dokumentów. Z kolei "od 10,5 do 11." to odczyn silnie zasadowy; takie wartości nie są standardowym celem dla powszechnych opakowań archiwalnych i mogą wiązać się z ryzykiem niepożądanych oddziaływań na niektóre składniki (np. media pisarskie, dodatki papieru) oraz mniejszą kompatybilnością materiałową.

Na egzaminie warto zapamiętać praktyczną zasadę: archiwalia lubią stabilne, bezkwasowe środowisko, a opakowania powinny wspierać trwałość papieru, nie wprowadzać kwasów i nie przyspieszać reakcji starzeniowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bezkwasowe opakowanie to takie, które nie zawiera składników powodujących zakwaszanie papieru i ma odczyn co najmniej obojętny, często lekko zasadowy. W praktyce ogranicza to żółknięcie i kruchość dokumentów oraz spowalnia procesy starzeniowe w czasie wieloletniego przechowywania.
Papier w środowisku kwaśnym szybciej ulega degradacji (m.in. hydrolizie), co prowadzi do osłabienia włókien, kruszenia i przebarwień. Opakowanie o właściwym odczynie nie "dokłada" kwasów do otoczenia dokumentu i może wspierać stabilność chemiczną materiałów archiwalnych.
Kwaśne teczki i pudła mogą przenosić kwasowość na dokumenty, przyspieszając ich niszczenie. Skutkiem bywa łamliwość kartek, pylenie krawędzi, żółknięcie i utrata czytelności. To ryzyko rośnie szczególnie przy długim czasie przechowywania i wahaniach wilgotności.
W uproszczeniu: wartości poniżej 7 oznaczają odczyn kwaśny, a powyżej 7 – zasadowy. W pytaniach o materiały archiwalne zwykle szuka się odczynu obojętnego lub lekko zasadowego, bo jest korzystniejszy dla papieru i ogranicza negatywne skutki zakwaszania.
Często tak, ponieważ lekko zasadowy odczyn bywa powiązany z tzw. rezerwą alkaliczną, która pomaga neutralizować kwasy powstające w trakcie starzenia. W praktyce ważne jest jednak, aby poziom zasadowości był "bezpieczny" i przeznaczony do zastosowań archiwalnych.
Przekazanie dotyczy materiałów archiwalnych wytypowanych do wieczystego przechowywania po uporządkowaniu, opracowaniu i przygotowaniu zgodnie z zasadami postępowania z dokumentacją. Na egzaminie zwracaj uwagę na to, że wymagania obejmują nie tylko spisy, ale też sposób fizycznego zabezpieczenia jednostek archiwalnych.
W praktyce spotyka się m.in. teczki, pudła, przekładki i obwoluty wykonane z materiałów bezkwasowych. Dobiera się je do formatu i stanu akt oraz do przewidywanego czasu przechowywania. Kluczowe jest, by były przeznaczone do archiwaliów i nie wprowadzały czynników degradujących.
Bardzo niskie pH oznacza silną kwasowość, która sprzyja szybkiemu starzeniu papieru i osłabianiu jego struktury. W kontekście opakowań ochronnych taka kwasowość działałaby przeciwko celowi zabezpieczenia materiałów archiwalnych, więc w testach jest typowym "dystraktorem".
Nie zawsze. Zbyt wysoka zasadowość może być niepożądana dla części materiałów i mediów (np. niektórych tuszów, dodatków papieru), a także nie odpowiada typowym wymaganiom dla standardowych opakowań archiwalnych. W testach najczęściej poprawny jest zakres obojętny do lekko zasadowego.
Najczęstsze pomyłki to wybór zakresu "koło 7" bez uwzględnienia, że często oczekuje się wartości lekko zasadowych, oraz mylenie pojęć: bezkwasowy = niekwaśny (a nie "dowolny"). Pomaga zapamiętać, że kwaśne zakresy (poniżej 7) zwykle odpadają.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 20 października 2015 r. w sprawie klasyfikowania i kwalifikowania dokumentacji, przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych i brakowania dokumentacji niearchiwalnej (tytuł aktu podany w treści pytania) – data: 2015-10-20

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z archiwistyki dotyczące zabezpieczania i przechowywania dokumentacji
  • Instrukcje kancelaryjne i archiwalne obowiązujące w jednostkach organizacyjnych (część dot. przygotowania i porządkowania akt)
  • Podręczniki/opracowania o konserwacji papieru i czynnikach degradacji (kwasowość, starzenie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego