Jeśli instrument pomiarowy nie został prawidłowo skalibrowany (wzorcowany/wyregulowany) przed pracą, to jego wskazania mogą być obciążone stałą składową wynikającą z niewłaściwego "zera", skali, stałej dalmierza, kompensatora itp. Taki wpływ ma charakter powtarzalny: przy podobnych warunkach i tej samej metodzie pomiaru błąd będzie pojawiał się w podobnej wartości i zwykle w tym samym kierunku. To jest właśnie błąd systematyczny, bo wynika z określonej przyczyny (stanu instrumentu) i nie znosi się przez uśrednianie wielu obserwacji.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:
- Błąd losowy – dotyczy rozrzutu wyników spowodowanego czynnikami przypadkowymi (np. krótkotrwałe drgania, chwilowe warunki obserwacji, mikroróżnice w celowaniu). Brak kalibracji nie jest czynnikiem przypadkowym, tylko stałą przyczyną obciążenia.
- Błąd gruntu – w praktyce geodezyjnej częściej mówi się o wpływach podłoża/warunków terenowych (osiadania, niestabilne stanowisko, refrakcja przy gruncie), ale to nie jest standardowa kategoria błędu opisująca skutek niekalibrowanego instrumentu. To inny mechanizm niż kalibracja.
- Błąd dokumentacji – odnosi się do pomyłek w zapisie, obróbce danych, szkicach, raportach lub interpretacji dokumentacji, a nie do właściwości metrologicznych instrumentu. W pytaniu jednoznacznie wskazano na przyczynę sprzętową (kalibrację).
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się informacja o przyrządzie (kalibracja, stała, zero, regulacja), najczęściej chodzi o błąd systematyczny. Gdy mowa o rozrzucie i niepowtarzalności – o błąd losowy.
