KWALIFIKACJA EKA2 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 18.
Zidentyfikuj, które z poniższych działań są częścią profilaktyki w zarządzaniu archiwum.
OpcjaDziałanie
ARegularne czyszczenie pomieszczeń archiwalnych
BStosowanie odpowiednich opakowań do przechowywania dokumentów
CSprzedaż nadmiarowych dokumentów
DOrganizacja dokumentów według daty ich utworzenia
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Profilaktyka w zarządzaniu archiwum obejmuje działania zapobiegające degradacji: utrzymanie czystości magazynów (ogranicza kurz i zagrożenia biologiczne), stosowanie właściwych opakowań (chroni przed światłem, kurzem i uszkodzeniami) oraz dobrą organizację zasobu (zmniejsza manipulację i ryzyko zagubień). Sprzedaż dokumentów nie jest działaniem profilaktycznym.

Pełne wyjaśnienie:

Profilaktyka w zarządzaniu archiwum to zespół działań zapobiegawczych, których celem jest ograniczenie ryzyka degradacji i uszkodzeń materiałów archiwalnych. W ujęciu szerokim (często stosowanym w praktyce) obejmuje ona zarówno ochronę fizyczną, jak i rozwiązania organizacyjne, które zmniejszają liczbę niepotrzebnych manipulacji dokumentacją.

Odpowiedź "A, B, D" jest poprawna, ponieważ:

  • Regularne czyszczenie pomieszczeń archiwalnych ogranicza gromadzenie się kurzu oraz ryzyko rozwoju pleśni i obecności szkodników. Czystość magazynu jest podstawowym elementem profilaktyki fizycznej.
  • Stosowanie odpowiednich opakowań (np. neutralnych chemicznie, dopasowanych do formatu) zabezpiecza dokumenty przed zabrudzeniem, światłem, uszkodzeniami mechanicznymi i częściowo przed wahaniami mikroklimatu.
  • Organizacja dokumentów według daty ich utworzenia (jako przykład uporządkowania) może pełnić funkcję profilaktyczną, bo ułatwia wyszukiwanie, skraca czas przeszukiwań i zmniejsza częstotliwość wyjmowania oraz przekładania jednostek. To redukuje ryzyko rozdarć, zagnieceń i zagubień.

Pozostałe propozycje nie spełniają definicji profilaktyki:

  • "Sprzedaż nadmiarowych dokumentów" dotyczy pozbywania się dokumentacji i nie jest działaniem ochronnym. Takie czynności wiążą się raczej z selekcją/brakowaniem, a nie z zapobieganiem uszkodzeniom przechowywanych materiałów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się działania typu "sprzedaż" lub "usuwanie" dokumentów, zwykle oznaczają one procesy selekcyjne, a nie profilaktykę. Profilaktyka skupia się na ograniczaniu zagrożeń i zmniejszaniu ryzyka szkód dla już przechowywanego zasobu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zestaw działań zapobiegawczych, które mają chronić materiały archiwalne przed degradacją i uszkodzeniem. Obejmuje m.in. czystość i kontrolę zagrożeń biologicznych, właściwe opakowania oraz takie zorganizowanie zasobu, aby ograniczyć niepotrzebne manipulowanie dokumentami.
Sprzątanie ogranicza kurz i zanieczyszczenia, które mogą przyspieszać niszczenie papieru i sprzyjać rozwojowi pleśni. Dodatkowo ułatwia wykrycie śladów szkodników oraz kontrolę stanu pomieszczeń, co zmniejsza ryzyko strat w zasobie.
Za właściwe uznaje się opakowania, które są bezpieczne dla papieru i nie powodują reakcji chemicznych, a także dobrze chronią przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ważne jest też dopasowanie formatu i unikanie przepełniania teczek oraz pudeł.
Tak, jeśli porządkowanie ogranicza liczbę wyszukiwań i przekładania jednostek archiwalnych. Lepsza organizacja zmniejsza "handling", a więc ryzyko rozdarć, zagnieceń i zagubień. W praktyce profilaktyka bywa rozumiana szeroko: także jako zapobieganie problemom operacyjnym.
Nie jest profilaktyką działanie polegające na pozbywaniu się dokumentów (np. sprzedaż, usuwanie) – to odnosi się do selekcji lub brakowania, a nie do ochrony zasobu przed uszkodzeniami. Profilaktyka ma utrzymać dokumenty w dobrym stanie, a nie je zbywać.
Profilaktyka odpowiada na pytanie: "jak zapobiec zniszczeniu i degradacji przechowywanych materiałów?". Brakowanie odpowiada na pytanie: "które dokumenty można zgodnie z zasadami wyłączyć z zasobu?". To różne cele i zwykle różne procedury w archiwum.
Zły układ powoduje częste, długie przeszukiwania i wielokrotne wyjmowanie teczek. To zwiększa ryzyko uszkodzeń mechanicznych (otarcia, zagniecenia, rozdarcia) oraz pomyłek i zagubień. Dlatego organizacja zasobu bywa traktowana jako profilaktyka operacyjna.
Najczęściej myli się profilaktykę z brakowaniem lub selekcją. Drugi błąd to zawężenie pojęcia tylko do warunków fizycznych (sprzątanie, opakowania) i pomijanie roli organizacji zasobu. W testach warto sprawdzić, czy działanie realnie zmniejsza ryzyko uszkodzeń.
Stosuje się je stale: w ramach codziennej eksploatacji i utrzymania magazynów (czystość, kontrola zagrożeń), podczas przyjmowania i układania dokumentacji (opakowania, oznaczenia), a także przy udostępnianiu, aby ograniczać ryzyko zniszczeń w trakcie użytkowania.
Ucz się przez porównywanie: wypisz działania ochronne (czystość, opakowania, ograniczenie manipulacji) oraz działania "nieprofilaktyczne" (sprzedaż, usuwanie). Przećwicz scenariusze: co zmniejsza ryzyko degradacji zasobu, a co dotyczy selekcji i porządkowania formalnego.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sprzedaż dokumentów nie jest działaniem profilaktycznym.

Źródła:

  • ISO 11799:2015, Information and documentation — Document storage requirements for archive and library materials (standard dotyczący wymagań przechowywania materiałów archiwalnych i bibliotecznych)
  • The National Archives (UK), "Caring for records" (guidance dot. ochrony i przechowywania dokumentów), https://www.nationalarchives.gov.uk/archives-sector/caring-for-your-collections/ - accessed 2026-04-02
  • Library of Congress, Preservation Directorate, "Care, Handling, and Storage of Books and Paper" (zalecenia dot. obchodzenia się i przechowywania papieru), https://www.loc.gov/preservation/care/ - accessed 2026-04-02

Materiały:

  • Poradniki konserwacji zapobiegawczej (preventive conservation) dla zbiorów papierowych
  • Instrukcje i wytyczne dot. przechowywania i obchodzenia się z dokumentami (archiwa/biblioteki)
  • Materiały szkoleniowe z kwalifikacji archiwalnych dot. przechowywania i zabezpieczenia zasobu

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego