KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 10.
Zjawisko adsorpcji występuje w przypadku łączenia
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Adsorpcja to gromadzenie cząsteczek na powierzchni ciała stałego. Węgiel leczniczy ma bardzo dużą powierzchnię właściwą, dlatego może wiązać (adsorbować) różne substancje, w tym leki, zmniejszając ich dostępność w mieszaninie. Pozostałe pary sugerują raczej niezgodności chemiczne niż zjawisko powierzchniowe.

Pełne wyjaśnienie:

Adsorpcja jest zjawiskiem powierzchniowym: cząsteczki (np. substancji leczniczej) przyłączają się do powierzchni innego materiału, zwykle porowatego ciała stałego. Kluczowe jest to, że nie musi zachodzić trwała reakcja chemiczna – często dominuje oddziaływanie fizyczne (np. van der Waalsa), a efektem praktycznym bywa "wychwycenie" substancji z roztworu lub mieszaniny.

Odpowiedź "papaweryny chlorowodorku z węglem leczniczym" pasuje do adsorpcji, ponieważ węgiel leczniczy (aktywowany) działa jako sorbent o bardzo rozwiniętej powierzchni. W praktyce farmaceutycznej oznacza to, że dodatek węgla może zmniejszać ilość wolnej substancji leczniczej (część zostaje związana na powierzchni), co może prowadzić do osłabienia działania leku lub strat podczas sporządzania.

Pozostałe zestawienia nie są typowym przykładem adsorpcji na porowatym adsorbencie:

  • "proteinianu srebra z chlorkiem sodu" – obecność jonów chlorkowych może prowadzić do niepożądanych przemian/niezgodności (np. zmiany postaci srebra, wytrącanie trudno rozpuszczalnych form), co ma charakter reakcji/niezgodności chemicznej, a nie zjawiska powierzchniowego.
  • "kwasu acetylosalicylowego z metenaminą" – taki dobór składników może generować problemy stabilności lub reakcje zależne od środowiska (pH), co znów jest bliższe reakcjom i niezgodnościom niż adsorpcji.
  • "targezyny z siarczanem cynku" – ta para również kojarzy się bardziej z możliwością reakcji/kompleksowania lub zmianą właściwości mieszaniny niż z adsorpcją na typowym adsorbencie.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli wśród odpowiedzi pojawia się węgiel leczniczy/węgiel aktywowany, warto rozważyć adsorpcję jako mechanizm interakcji, bo to klasyczny sorbent stosowany do wiązania wielu związków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Adsorpcja to zjawisko, w którym cząsteczki gromadzą się na powierzchni innej substancji (najczęściej ciała stałego). W farmacji ma znaczenie, bo sorbenty (np. węgiel leczniczy) mogą wiązać leki na swojej powierzchni i zmniejszać ich dostępność.
Adsorpcja zachodzi na powierzchni (np. lek wiąże się na powierzchni węgla). Absorpcja to wnikanie do wnętrza materiału (objętości). Na egzaminie zwracaj uwagę na słowa: "powierzchnia", "sorbent", "porowaty materiał" – to typowe dla adsorpcji.
Węgiel leczniczy (aktywowany) ma bardzo rozwiniętą powierzchnię dzięki porowatej strukturze. Im większa powierzchnia, tym więcej miejsc, w których cząsteczki mogą się przyłączyć. Dlatego węgiel może skutecznie wiązać wiele związków obecnych w mieszaninie.
Tak. Jeśli lek zostanie zaadsorbowany na powierzchni węgla, jego ilość "wolna" w przewodzie pokarmowym lub w mieszaninie może się zmniejszyć. To może obniżyć skuteczność terapii. Z tego powodu w praktyce zaleca się odstęp czasowy między węglem a innymi preparatami.
Szukaj wskazówek: obecność sorbentu (np. węgiel), słowa "powierzchnia", "wiąże na powierzchni", "pochłania/adsorbuje". Jeśli w odpowiedziach pojawiają się sole wywołujące osad lub reakcję, to zwykle nie jest adsorpcja, tylko niezgodność chemiczna.
Typową konsekwencją jest zmniejszenie stężenia substancji czynnej w roztworze lub mieszaninie (część zostaje związana przez adsorbent). W praktyce może to oznaczać stratę substancji, zmianę dawki "dostępnej" lub konieczność modyfikacji sposobu sporządzania.
Adsorpcja to mechanizm powierzchniowy. W wielu mieszaninach zachodzi raczej reakcja chemiczna (np. wytrącanie osadu, rozkład, kompleksowanie), która zmienia skład chemiczny lub postać substancji. Na egzaminie trzeba odróżnić reakcję od "przyklejenia się" cząsteczek do powierzchni.
Najczęściej w sytuacjach, gdy celem jest wiązanie różnych związków w przewodzie pokarmowym, np. w wybranych zatruciach lub biegunkach. W kontekście leków ważne jest też, że może wiązać substancje podawane równocześnie, dlatego istotne są odstępy w czasie.
Najczęstsze błędy to: mylenie adsorpcji z absorpcją, uznawanie każdej "reakcji" za adsorpcję oraz ignorowanie roli sorbentu (materiału o dużej powierzchni). Pomaga zasada: węgiel + lek często sugeruje adsorpcję.
Nie. Bywa pożądana (np. gdy celem jest związanie toksyn lub niektórych związków w przewodzie pokarmowym). Bywa też niepożądana, gdy zmniejsza dostępność leku w sporządzanym preparacie lub w terapii. Ocena zależy od celu zastosowania i kontekstu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że adsorpcja to gromadzenie cząsteczek na powierzchni ciała stałego.

Źródła:

  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book) – hasło "adsorption" (definicja zjawiska), https://goldbook.iupac.org/terms/view/A00068 (dostęp: 2026-03-01)
  • Encyclopaedia Britannica – "Adsorption" (opis zjawiska i charakter powierzchniowy), https://www.britannica.com/science/adsorption (dostęp: 2026-03-01)
  • PubChem (NIH) – "Activated charcoal / activated carbon" (właściwości i zastosowanie jako adsorbent), https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/ (wyszukiwanie: activated charcoal/activated carbon; dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik z chemii fizycznej (rozdziały: zjawiska powierzchniowe, adsorpcja)
  • Materiały dydaktyczne z technologii postaci leku (interakcje i niezgodności)
  • Definicje i terminologia IUPAC dotycząca adsorpcji

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego