KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 38.
Jak zmieni się wartość prędkości V2 przepływu cieczy przy zmianie wartości pola przekroju poprzecznego pokazanej na rysunku rury z A1 = 15 cm2 na A2 = 5 cm2.
Ilustracja przedstawia schemat przepływu cieczy przez rurę o zmiennym przekroju poprzecznym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla cieczy nieściśliwej w przepływie ustalonym obowiązuje równanie ciągłości: A1·V1 = A2·V2.
Po zmniejszeniu pola z 15 cm2 do 5 cm2 (czyli 3 razy) prędkość musi wzrosnąć 3 razy, aby strumień objętości pozostał taki sam. Dlatego V2 zwiększy się trzykrotnie.

Pełne wyjaśnienie:

W typowych zadaniach o przepływie cieczy w rurze o zmiennym przekroju zakłada się przepływ ustalony oraz ciecz praktycznie nieściśliwą. Wtedy strumień objętości (wydatek) jest stały wzdłuż rury:

Q = A · V, więc A1 · V1 = A2 · V2.

W tym zadaniu pole przekroju maleje z 15 cm2 do 5 cm2. Najważniejsza jest tu relacja "odwrotnej proporcjonalności": jeśli pole maleje, to aby utrzymać ten sam strumień Q, prędkość musi rosnąć.

Liczymy stosunek pól:

A1/A2 = 15/5 = 3.

Z równania ciągłości wynika:

V2 = (A1/A2) · V1 = 3 · V1, czyli prędkość w przewężeniu jest trzykrotnie większa niż przed zwężką.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • Wariant "zwiększy się pięciokrotnie" sugeruje pomylenie ilorazu z inną operacją (np. skojarzenie z liczbą 5) albo brak policzenia stosunku pól.
  • Warianty "zmniejszy się …" są sprzeczne z zasadą zachowania strumienia objętości dla cieczy nieściśliwej: mniejszy przekrój wymusza większą prędkość, a nie mniejszą.

W praktyce mechatronicznej ta zależność pomaga przewidywać skutki zwężeń, dysz i zaworów: większa prędkość w przewężeniu często oznacza większe straty ciśnienia i większe ryzyko zjawisk niepożądanych, ale sama relacja V ~ 1/A wynika bezpośrednio z ciągłości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Równanie ciągłości opisuje zachowanie masy (lub dla cieczy nieściśliwej: objętości) w przepływie. W prostym ujęciu dla cieczy nieściśliwej obowiązuje Q = A·V, więc gdy przekrój A maleje, prędkość V rośnie tak, aby strumień Q pozostał stały.
Użyj zależności A1·V1 = A2·V2. Przekształć: V2 = (A1/A2)·V1. Następnie policz iloraz pól. To podejście działa w zadaniach egzaminacyjnych, gdy zakłada się przepływ ustalony i ciecz nieściśliwą.
Bo w stanie ustalonym "ta sama ilość" cieczy musi przepłynąć przez każdy przekrój w tym samym czasie. Jeśli miejsce jest węższe, ciecz musi poruszać się szybciej, aby przenieść ten sam strumień objętości. To intuicyjnie widać też na przykładzie dyszy.
Najczęściej przyjmuje się: przepływ ustalony (parametry nie zmieniają się w czasie) oraz ciecz nieściśliwą (gęstość w praktyce stała). Wtedy stały jest strumień objętości. Dla gazów lub przepływów nieustalonych trzeba uwzględnić zmianę gęstości i inne efekty.
Nie zawsze. Jeśli pytanie dotyczy wyłącznie zależności prędkości od przekroju, zwykle wystarcza równanie ciągłości. Równanie Bernoulliego jest potrzebne, gdy analizujesz także ciśnienie, wysokość słupa cieczy lub straty energii w przepływie.
Najczęstsze pomyłki to: odwrócenie proporcjonalności (wybranie "zmniejszy się"), użycie różnicy pól zamiast ilorazu oraz nieprzepisanie poprawnie relacji A1·V1 = A2·V2. Pomaga zawsze policzyć A1/A2 i dopiero potem ocenić kierunek zmiany prędkości.
W wielu pytaniach porównawczych nie musisz zmieniać jednostek, bo liczy się stosunek pól. Jeśli jednak trzeba przeliczyć: 1 cm2 = 0,0001 m2. Uwaga: przy polach łatwo o błąd, bo przelicznik wynika z potęgowania jednostki długości.
W układach hydrauliki siłowej i pneumatyki (zawory dławiące, rozdzielacze, dysze), w chłodzeniu cieczą oraz w instalacjach pomocniczych maszyn. Zmiana przekroju wpływa na prędkość medium, a pośrednio na straty, hałas i stabilność pracy elementów wykonawczych.
Nie. Większa prędkość może ułatwiać mieszanie lub formowanie strugi, ale często zwiększa straty ciśnienia, ryzyko erozji i kawitacji oraz generuje hałas. Na egzaminie zwykle oddziela się prostą zależność z ciągłości od zagadnień strat i doboru elementów.
Zrób kontrolę "na logikę": jeśli przekrój maleje, prędkość musi rosnąć. Potem policz tylko prosty stosunek: 15 do 5 to 3, więc prędkość rośnie trzykrotnie. Taka dwuetapowa kontrola ogranicza ryzyko pomyłek rachunkowych.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dlatego V2 zwiększy się trzykrotnie.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Równanie ciągłości" – https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%B3wnanie_ci%C4%85g%C5%82o%C5%9Bci (dostęp: 2026-02-28)
  • Encyclopaedia Britannica: "Continuity equation" – https://www.britannica.com/science/continuity-equation (dostęp: 2026-02-28)
  • Engineering LibreTexts: "The Continuity Equation" – https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Mechanical_Engineering/Fluid_Mechanics_(Bar-Meir)/02%3A_Basic_Concepts/2.04%3A_The_Continuity_Equation (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Notatki z hydrauliki: równanie ciągłości i definicja strumienia objętości
  • Zestawy zadań rachunkowych z przepływu w przewodach o zmiennym przekroju
  • Krótkie repetytorium z fizyki: przepływ ustalony i pojęcie cieczy nieściśliwej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego