KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 14.
Zmierzono rezystancję pomiędzy czterema końcówkami 1, 2, 3, 4 uzwojeń transformatora sieciowego 230 V/24 V i otrzymano następujące wyniki: R12 = ∞, R13 = 0,05 Ω, R14 = ∞, R23 = ∞, R24 = 0,85 Ω, R34 = ∞. Do których końcówek należy podłączyć napięcie 230 V?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pary końcówek należące do tego samego uzwojenia mają rezystancję skończoną, a między różnymi uzwojeniami omomierz pokaże ∞. Z pomiarów wynika, że uzwojenia to (1,3) oraz (2,4). Uzwojenie pierwotne 230 V ma zwykle większą rezystancję (więcej zwojów, cieńszy drut), więc 0,85 Ω wskazuje na zaciski 2 i 4.

Pełne wyjaśnienie:

W transformatorze 230 V/24 V są dwa odseparowane elektrycznie uzwojenia: pierwotne (zasilane z sieci 230 V) oraz wtórne (dające 24 V). Jeśli mierzysz rezystancję między końcówkami:

  • rezystancja skończona oznacza, że końcówki są połączone tym samym uzwojeniem (jest ciągłość przewodu),
  • rezystancja ∞ oznacza brak połączenia (zwykle końcówki należą do różnych uzwojeń lub jest przerwa).

Z danych: R13 = 0,05 Ω oraz R24 = 0,85 Ω, a pozostałe kombinacje mają ∞. To jednoznacznie wskazuje, że istnieją dwie pary wyprowadzeń: (1,3) i (2,4). Każda para jest osobnym uzwojeniem.

Pozostaje rozstrzygnąć, które z tych uzwojeń jest uzwojeniem 230 V. W typowym transformatorze sieciowym uzwojenie pierwotne ma:

  • więcej zwojów (bo musi wytworzyć odpowiedni strumień przy 230 V),
  • dłuższy przewód i często mniejszy przekrój drutu niż uzwojenie niskonapięciowe,
  • co w praktyce daje większą rezystancję DC mierzoną omomierzem.

Porównując wartości: 0,85 Ω jest wyraźnie większe niż 0,05 Ω, więc uzwojenie o rezystancji 0,85 Ω jest najbardziej prawdopodobnym uzwojeniem pierwotnym 230 V. Dlatego napięcie 230 V należy podłączyć do końcówek 2 i 4.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "1, 3" — ta para jest uzwojeniem, ale ma bardzo małą rezystancję, typową raczej dla uzwojenia niskonapięciowego 24 V. Podanie na nie 230 V grozi uszkodzeniem transformatora.
  • "2, 3" — między 2 i 3 jest ∞, czyli nie jest to para jednego uzwojenia; podłączenie zasilania byłoby nieprawidłowe (brak zamkniętego obwodu uzwojenia).
  • "1, 2" — między 1 i 2 jest ∞, więc również nie tworzą one jednego uzwojenia.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zgrupuj zaciski w pary na podstawie ciągłości (rezystancja skończona), dopiero potem wybieraj uzwojenie 230 V po większej rezystancji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mierzysz rezystancję między wszystkimi parami końcówek. Para, dla której wynik jest skończony (np. ułamki oma do kilka omów), należy do jednego uzwojenia. Pary z wynikiem zwykle oznaczają końcówki z różnych uzwojeń (brak połączenia elektrycznego).
Uzwojenia pierwotne i wtórne są galwanicznie odseparowane: nie mają wspólnego połączenia przewodowego. Omomierz mierzy ciągłość przewodu, więc między różnymi uzwojeniami nie widzi obwodu i pokazuje przerwę (w praktyce ∞).
To bardzo mała rezystancja, typowa dla uzwojenia z grubszego drutu i mniejszej liczby zwojów (często uzwojenie niskonapięciowe). Warto pamiętać o rezystancji przewodów pomiarowych — przy tak małych wartościach może istotnie zawyżać lub zaniżać wynik.
Najpierw ustalasz pary końcówek (ciągłość). Potem porównujesz rezystancje tych uzwojeń: uzwojenie 230 V zwykle ma większą rezystancję DC, bo ma więcej zwojów i dłuższy przewód. Uzwojenie 24 V ma zwykle mniejszą rezystancję.
W większości klasycznych transformatorów sieciowych tak, ale nie jest to "żelazna" reguła dla wszystkich konstrukcji. Dlatego w praktyce warto potwierdzić w dokumentacji, oznaczeniach producenta lub dodatkowymi pomiarami (np. napięciem próbnym o małej wartości), zachowując bezpieczeństwo.
Najczęstsze pomyłki to: nieprawidłowe sparowanie końcówek (ignorowanie wyników ∞), wybór uzwojenia po "intuicji", a nie po porównaniu rezystancji, oraz mylenie znaczenia ∞ z "bardzo dużą rezystancją uzwojenia". Warto pracować etapami: pary → porównanie.
Użyj miernika z funkcją pomiaru małych rezystancji lub wykonaj kompensację przewodów (np. funkcja REL/zero). Zapewnij dobry styk końcówek pomiarowych i nie dotykaj palcami metalowych części (dodatkowe ścieżki przewodzenia). Przy bardzo małych wartościach liczy się każdy szczegół.
Nie. To niebezpieczne i grozi uszkodzeniem transformatora oraz porażeniem. Najpierw identyfikuj uzwojenia bez napięcia (omomierzem), a jeśli potrzebujesz dalszej weryfikacji, stosuj metody z niskim napięciem próbnym i odpowiednimi zabezpieczeniami.
To zwykle oznacza przerwę w uzwojeniu, uszkodzone wyprowadzenie albo zły kontakt pomiarowy. Sprawdź docisk sond, oczyść końcówki, zmierz ponownie. Jeśli nadal jest ∞, transformator może być uszkodzony i wymaga dalszej diagnostyki lub wymiany.
W utrzymaniu ruchu często trafiają urządzenia bez pełnej dokumentacji. Umiejętność identyfikacji uzwojeń transformatora pozwala szybko przywrócić zasilanie obwodów sterowania 24 V, wykryć przerwy i zwarcia oraz uniknąć błędnego podłączenia, które powoduje awarie i przestoje.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 34% zdających egzamin. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Pary końcówek należące do tego samego uzwojenia mają rezystancję skończoną, a między różnymi uzwojeniami omomierz pokaże ∞."

Źródła:

  • PN-EN 61558-1, "Bezpieczeństwo transformatorów, dławików, jednostek zasilających i podobnych wyrobów. Część 1: Wymagania ogólne i badania"
  • PN-EN 60204-1, "Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne"

Materiały:

  • Podstawy elektrotechniki: rozdziały o transformatorach jednofazowych i rezystancji przewodników
  • Instrukcje BHP dotyczące prac przy urządzeniach zasilanych z sieci 230 V (procedury odłączenia i sprawdzenia braku napięcia)
  • Materiały dydaktyczne/ćwiczenia z pomiarów elektrycznych: identyfikacja uzwojeń omomierzem

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego