KWALIFIKACJA SPO1 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 2.
40-letnia kobieta jest na rencie z powodu zespołu depresyjno-maniakalnego. Obecnie podopieczna jest euforyczna, pobudzona ruchowo, stale robi zakupy. Symptomy te wskazują, że cierpi ona na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis euforii, pobudzenia psychoruchowego i niekontrolowanych zakupów odpowiada epizodowi manii. Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się występowaniem epizodów depresji oraz manii/hipomanii. Zaburzenia urojeniowe i paranoidalne dotyczą głównie psychozy, a jednobiegunowa obejmuje tylko epizody depresyjne.

Pełne wyjaśnienie:

Przedstawione objawy: euforia, pobudzenie psychoruchowe oraz niekontrolowane, nadmierne zakupy są typowe dla obrazu manii. Mania należy do zaburzeń nastroju i wiąże się m.in. ze wzmożoną energią, rozhamowaniem, impulsywnością oraz skłonnością do zachowań ryzykownych (w tym finansowych).

Dlatego właściwe jest rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej, w której występują naprzemiennie (lub w wywiadzie) epizody obniżenia nastroju (depresja) i epizody podwyższenia nastroju (mania lub hipomania). Informacja o rencie "z powodu zespołu depresyjno-maniakalnego" dodatkowo wskazuje, że wcześniej obserwowano oba bieguny zaburzeń nastroju.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu:

  • "choroba afektywna jednobiegunowa" – w praktyce odnosi się do zaburzeń, w których dominują epizody depresyjne bez epizodów manii/hipomanii; opis aktualnego stanu jest euforyczny i pobudzony, co przeczy obrazowi depresji.
  • "zespół urojeniowy" – kluczowym objawem są urojenia (fałszywe, niekorygowalne przekonania), często przy względnie uporządkowanym zachowaniu; w treści nie ma informacji o urojeniowych treściach ani dezorganizacji myślenia.
  • "zespół paranoidalny" – wiąże się z podejrzliwością, urojeniami prześladowczymi, czasem omamami; to inne spektrum niż typowe objawy manii opisane w pytaniu.

Z perspektywy asystenta osoby niepełnosprawnej ważne jest, że mania może prowadzić do działań impulsywnych (np. wydawania pieniędzy, konfliktów, ryzyka prawnego). Zadaniem asystenta nie jest stawianie diagnozy, ale uważna obserwacja, wspieranie bezpieczeństwa i zgłaszanie niepokojących zmian osobom odpowiedzialnym lub zespołowi medycznemu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mania to stan wyraźnie podwyższonego lub drażliwego nastroju z dużym wzrostem energii i aktywności. Często pojawia się pobudzenie, gonitwa myśli, mniejsza potrzeba snu, rozhamowanie i impulsywne decyzje (np. wydatki). Wymaga oceny specjalisty, bo może zagrażać bezpieczeństwu.
W manii typowe są euforia/rozdrażnienie, wzmożona energia, przyspieszona aktywność i ryzykowne zachowania. W depresji dominuje obniżony nastrój, spadek energii, utrata zainteresowań, spowolnienie lub lęk, zaburzenia snu i apetytu. Różnica dotyczy kierunku zmiany nastroju i napędu.
W manii często pojawia się rozhamowanie i impulsywność: osoba podejmuje szybkie decyzje bez oceny konsekwencji. Nadmierne zakupy mogą wynikać z poczucia "wszystko jest możliwe", wzmożonej pewności siebie i potrzeby działania. To sygnał ryzyka finansowego, o którym warto poinformować opiekuna lub personel.
W chorobie afektywnej dwubiegunowej występują epizody depresji oraz manii/hipomanii. W zaburzeniu jednobiegunowym (depresyjnym) pojawiają się epizody depresji, ale bez epizodów manii. To kluczowe w różnicowaniu, bo obraz objawów i postępowanie terapeutyczne mogą być inne.
Zespół urojeniowy wiąże się z obecnością utrwalonych urojeń, czyli fałszywych przekonań niekorygowanych argumentami (np. o prześladowaniu, zdradzie, wyjątkowej misji). Podejrzenie rośnie, gdy osoba konsekwentnie interpretuje wydarzenia w sposób urojeniowy. Sama euforia i zakupy bez urojeń nie są typowym obrazem.
Nie. Pobudzenie może wystąpić w różnych stanach, np. lęku, psychozie, po substancjach, w chorobach somatycznych. O CHAD myśli się szczególnie wtedy, gdy pobudzeniu towarzyszy podwyższony nastrój, rozhamowanie, mniejsza potrzeba snu i epizodyczność objawów. Diagnozę stawia lekarz.
Najważniejsze jest bezpieczeństwo i obserwacja. Pomaga ograniczenie bodźców, spokojna komunikacja krótkimi zdaniami, wspieranie rutyny dnia oraz monitorowanie ryzyk (wydatki, konflikty, brak snu). W razie nasilonych objawów należy powiadomić rodzinę/opiekuna i zgodnie z procedurami skontaktować się z pomocą medyczną.
Sygnały alarmowe to m.in. gwałtowny wzrost aktywności, brak snu bez zmęczenia, impulsywne wydatki, agresja słowna, ryzykowne decyzje, szybka mowa i trudność w przerwaniu działań. Szczególnie niepokojące są objawy psychotyczne, skrajna dezorganizacja lub zachowania zagrażające sobie i innym.
Zespoły paranoidalne dotyczą głównie objawów psychotycznych, takich jak podejrzliwość i urojenia prześladowcze, a nie typowego podwyższenia nastroju i napędu. Euforia, pobudzenie i impulsywne zakupy lepiej tłumaczy epizod manii. Oczywiście w manii mogą wystąpić też objawy psychotyczne, ale nie są tu opisane.
Skup się na rozpoznawaniu podstawowych obrazów klinicznych: depresja vs mania/hipomania oraz różnica między zaburzeniami nastroju a psychozą (urojenia/omamy). Ucz się na krótkich opisach przypadków i ćwicz wskazywanie objawów kluczowych. Zapamiętaj też praktyczne działania wspierające i zasady bezpieczeństwa w opiece.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Opis euforii, pobudzenia psychoruchowego i niekontrolowanych zakupów odpowiada epizodowi manii."

Źródła:

  • World Health Organization (WHO) – ICD-11 Browser: kategoria "Bipolar or related disorders" (opis zaburzeń dwubiegunowych), https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en (dostęp: 2026-02-27)
  • American Psychiatric Association – DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th ed., Text Revision), rozdział: Bipolar and Related Disorders, wyd. 2022
  • Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry (podręcznik), dział/rozdział: Mood Disorders / Bipolar Disorders, ostatnie wydanie anglojęzyczne (weryfikacja opisów manii i CHAD)

Materiały:

  • Podręcznik psychiatrii/psychopatologii opisujący zaburzenia nastroju (rozdziały o CHAD i manii)
  • Materiały edukacyjne WHO dotyczące ICD-11 (zaburzenia nastroju)
  • Skrypty dydaktyczne dla kierunków opiekuńczych z zakresu zdrowia psychicznego i komunikacji z osobą w kryzysie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego