KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 28.
Jaką maksymalną siłą F można rozciągać pręt o przekroju prostokątnym a x b (a = 5 mm, b = 8 mm) wykonany z materiału dla którego naprężenia dopuszczalne na rozciąganie wynoszą kr = 100 MPa?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Maksymalna siła wynika z warunku σ = F/A. Pole przekroju: A = a·b = 5 mm · 8 mm = 40 mm². Ponieważ 100 MPa = 100 N/mm², to Fmax = 100 N/mm² · 40 mm² = 4000 N. Pozostałe odpowiedzi nie spełniają tego warunku.

Pełne wyjaśnienie:

W rozciąganiu pręta podstawową zależnością jest naprężenie normalne:

σ = F / A

gdzie: σ – naprężenie (tu: dopuszczalne), F – siła rozciągająca, A – pole przekroju poprzecznego.

Krok 1: obliczenie pola przekroju
Przekrój prostokątny o bokach a i b ma pole:
A = a · b
A = 5 mm · 8 mm = 40 mm²

Krok 2: ujednolicenie jednostek
W praktyce wygodnie jest pamiętać, że:
1 MPa = 1 N/mm²
Zatem 100 MPa = 100 N/mm².

Krok 3: wyznaczenie maksymalnej siły
Warunek nieprzekroczenia naprężenia dopuszczalnego:
Fmax = σdop · A
Fmax = 100 N/mm² · 40 mm² = 4000 N

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 400 N – odpowiadałoby naprężeniu 400/40 = 10 N/mm² (10 MPa), czyli znacznie poniżej 100 MPa; to zaniżenie wyniku zwykle wynika z pomyłki w przeliczeniu MPa lub w polu przekroju.
  • 40 N – dawałoby 1 MPa, co wskazuje na błąd o kolejne 10× (np. omyłkowe przesunięcie przecinka lub niepoprawne traktowanie jednostek).
  • 25 000 N – dawałoby 25 000/40 = 625 N/mm² (625 MPa), czyli wielokrotnie przekraczałoby naprężenie dopuszczalne; to typowy efekt użycia złego pola (np. 5+8) albo błędnej konwersji jednostek.

Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem odpowiedzi oszacuj rząd wielkości: 100 N/mm² · 40 mm² ≈ 4000 N, więc wynik powinien być w tysiącach niutonów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się warunek σ = F/A, więc F = σ·A. Najpierw liczysz pole przekroju A (np. dla prostokąta A = a·b), potem ujednoliczasz jednostki (wygodnie: 1 MPa = 1 N/mm²) i mnożysz σ przez A.
To wartość graniczna naprężenia, której nie powinno się przekraczać w pracy elementu. W praktyce oznacza to ograniczenie obciążenia: przy danym przekroju A maksymalna siła F musi spełniać F ≤ σdop·A, aby nie doszło do przeciążenia.
To wygodny zestaw jednostek w mechanice: w wielu obliczeniach przekroje podaje się w mm², a naprężenia w MPa. Kluczowa zależność to 1 MPa = 1 N/mm², dzięki czemu łatwo wyznaczyć siłę w niutonach bez przechodzenia na metry.
Nie trzeba wykonywać dodatkowych przeliczeń liczbowych: 1 MPa = 1 N/mm². Wynika to z definicji: 1 Pa = 1 N/m², a po przeliczeniu pól (m² na mm²) otrzymuje się równoważność stosowaną w praktyce inżynierskiej.
Najczęściej: (1) pomylenie pola przekroju (a+b zamiast a·b), (2) brak ujednolicenia jednostek (Pa vs MPa, m² vs mm²), (3) omyłki o 10× lub 100× przy "przesuwaniu przecinka", (4) wybór odpowiedzi "na oko" bez szybkiej kontroli rzędu wielkości.
Dla prostokąta pole przekroju to A = a·b. Jeśli a i b są w milimetrach, to A wyjdzie w mm². Przykładowo 5 mm · 8 mm = 40 mm². To pole podstawiasz potem do wzoru na naprężenie σ = F/A.
Tak, przy tym samym materiale i tym samym naprężeniu dopuszczalnym. Ponieważ Fmax = σdop·A, to zwiększenie pola A proporcjonalnie zwiększa siłę, jaką można przyłożyć bez przekroczenia dopuszczalnego naprężenia.
Bo bez kontroli rzędu wielkości łatwo "przestrzelić". Dla A = 40 mm² i σdop = 100 N/mm² siła musi być około 4000 N. 25 000 N dawałoby 625 N/mm², czyli wielokrotnie ponad dopuszczalne naprężenie.
Zrób szybkie oszacowanie: policz A w pamięci (5·8 = 40) i pamiętaj 100 MPa = 100 N/mm². Mnożenie 100·40 daje 4000 N. Jeśli Twoja odpowiedź nie jest w okolicach kilku tysięcy niutonów, prawdopodobnie jest błąd w jednostkach.
Podobne schematy obejmują: obliczanie naprężenia z danej siły i przekroju, dobór minimalnego przekroju przy zadanym obciążeniu, porównanie dwóch materiałów o różnych σdop, albo interpretację, czy element (np. cięgno/śruba) pracuje z zapasem bezpieczeństwa.
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Maksymalna siła wynika z warunku σ = F/A."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Napr%C4%99%C5%BCenie (dostęp: 2026-02-16)
  • https://www.engineeringtoolbox.com/stress-definition-d_1007.html (accessed 2026-02-16)
  • https://ocw.mit.edu/courses/2-001-mechanics-materials-i-fall-2006/pages/lecture-notes/ (accessed 2026-02-16)

Materiały:

  • Skrypt/rozdział z wytrzymałości materiałów: naprężenia normalne i pole przekroju
  • Zbiór zadań z obliczeń σ = F/A z konwersją jednostek
  • Tablice jednostek i przeliczeń (Pa, MPa, N/mm², mm², m²)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego