KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 16.
Jaką rolę pełni przekaźnik czasowy K5 w układzie, którego schemat przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z kwalifikacją zawodową elektryka, w szczególności dotyczącą układu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik czasowy K5 służy do czasowego przełączenia rozruchu gwiazda-trójkąt.
Po starcie załączany jest K2 i K5, a silnik rusza w gwieździe (K3). Po upływie nastawy K5 rozłącza obwód K3 i umożliwia załączenie K1, czyli wprowadza zwłokę między załączeniem K2 i K1.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie rozruchu gwiazda-trójkąt celem jest ograniczenie prądu rozruchowego: silnik startuje w połączeniu gwiazda, a dopiero po rozpędzeniu przełączany jest na trójkąt do pracy znamionowej. Elementem, który realizuje to przejście w czasie, jest przekaźnik czasowy K5.

Typowa sekwencja jest następująca:

  • Po naciśnięciu START załączają się K2 (stycznik główny) oraz K5 (przekaźnik czasowy).
  • Na początku, zanim upłynie nastawiony czas, odpowiedni styk K5 pozwala zasilić K3, który zwiera końce uzwojeń i tworzy połączenie gwiazdy. Silnik rusza z mniejszym prądem i mniejszym momentem.
  • Po upływie nastawy K5 przełącza swoje styki: obwód K3 zostaje przerwany (gwiazda się wyłącza), a jednocześnie zostaje umożliwione załączenie K1, które zestawia trójkąt.

Dlatego odpowiedź "Wprowadza zwłokę pomiędzy załączeniem K2 i K1." jest poprawna: K5 nie opóźnia samego startu, tylko opóźnia moment przejścia na trójkąt (załączenie K1) względem chwili uruchomienia (załączenie K2).

Pozostałe odpowiedzi są błędne, bo opisują inne funkcje niż w klasycznym rozruchu gwiazda-trójkąt:

  • "Opóźnia rozpoczęcie działania układu." – w tym rozwiązaniu układ działa od razu po starcie; opóźnione jest jedynie przełączenie stanu.
  • "Wprowadza zwłokę pomiędzy załączeniem K2 i K3." – K2 i K3 są załączane na etapie rozruchu praktycznie równocześnie (zależnie od logiki styków), natomiast zwłoka dotyczy przejścia na K1.
  • "Powoduje wyłączenie układu po nastawionym czasie." – przekaźnik czasowy tu nie realizuje "czasówki wyłączenia", lecz steruje przełączeniem gwiazda→trójkąt; wyłączenie realizuje STOP lub zabezpieczenia.

Warto też pamiętać o blokadach (np. styki K1 w obwodzie K3 i odwrotnie), które uniemożliwiają jednoczesne załączenie gwiazdy i trójkąta, bo mogłoby to spowodować zwarcie międzyfazowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To metoda rozruchu silnika trójfazowego, w której najpierw uzwojenia są łączone w gwiazdę (mniejszy prąd i moment), a po krótkim czasie układ przełącza je w trójkąt do pracy znamionowej. Przełączenie realizuje zwykle przekaźnik czasowy i styczniki.
Jego zadaniem jest wprowadzenie zwłoki czasowej przełączenia: po starcie silnik pracuje chwilę w gwieździe, a dopiero po upływie nastawy przekaźnik przełącza styki tak, aby wyłączyć stycznik gwiazdy i umożliwić załączenie stycznika trójkąta.
Zwłoka pozwala, aby silnik rozpędził się w połączeniu gwiazda, zanim zostanie przełączony na trójkąt. Zbyt szybkie przełączenie może powodować udary prądowe i mechaniczne, a zbyt długie – zbyt mały moment i problemy z rozpędzeniem napędu.
Zwykle nie. W typowym układzie gwiazda-trójkąt układ zaczyna działać od razu po naciśnięciu START (załącza się stycznik główny i gałąź rozruchowa). Przekaźnik czasowy opóźnia tylko moment przejścia z gwiazdy na trójkąt.
Najczęściej K2 jest stycznikiem głównym (podaje zasilanie), K3 realizuje połączenie gwiazdy (zwiera końce uzwojeń), a K1 realizuje połączenie trójkąta (łączy uzwojenia do pracy znamionowej). Dokładne oznaczenia zależą od schematu.
Jednoczesne załączenie styczników łączących gwiazdę i trójkąt może spowodować zwarcie międzyfazowe i uszkodzenia aparatury oraz silnika. Dlatego stosuje się blokady elektryczne (styki pomocnicze) i/lub mechaniczne, które uniemożliwiają taki stan.
Styk zwierny (NO) jest w stanie spoczynku otwarty i zamyka się po zadziałaniu, a styk rozwierny (NC) jest w spoczynku zamknięty i otwiera się po zadziałaniu. Na schemacie gałęzi K3 często widać NC (po czasie rozłącza), a w gałęzi K1 – NO (po czasie załącza).
Czas dobiera się do bezwładności napędu i warunków rozruchu: ma wystarczyć, by silnik osiągnął odpowiednie obroty w gwieździe, ale nie może być nadmiernie długi. W praktyce ustawia się go podczas uruchomienia i obserwuje prąd, moment oraz płynność przełączenia.
Najczęstsze przyczyny to: błędnie ustawiony lub uszkodzony przekaźnik czasowy, przerwa w obwodzie cewki stycznika trójkąta, niesprawne styki pomocnicze blokad albo błąd połączeń. Objawem jest praca w gwieździe bez przełączenia lub wybijanie zabezpieczeń.
W infrastrukturze gazowej spotyka się napędy elektryczne (np. wentylacja, sprężarki, pompy, urządzenia pomocnicze) oraz automatykę sterującą. Umiejętność czytania schematów, rozumienia roli przekaźników czasowych i diagnostyki styczników pomaga bezpiecznie eksploatować i serwisować urządzenia na obiektach.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Przekaźnik czasowy K5 służy do czasowego przełączenia rozruchu gwiazda-trójkąt.Po starcie załączany jest K2 i K5, a silnik rusza w gwieździe (K3)."

Źródła:

  • Wikipedia: "Rozrusznik gwiazda-trójkąt" (Star-delta starter) – opis zasady działania i sekwencji przełączania, https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozrusznik_gwiazda-tr%C3%B3jk%C4%85t - dostęp 2026-02-27
  • ABB Library: materiały dot. rozruchu silników i metody gwiazda-trójkąt (Motor starting / star-delta), https://library.abb.com/ - dostęp 2026-02-27
  • Eaton (Moeller): poradniki/aplikacje dotyczące rozruchu silników i układów gwiazda-trójkąt, https://www.eaton.com/ - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z elektrotechniki/automatyki przemysłowej: styczniki, przekaźniki, układy rozruchowe
  • Dokumentacje producentów aparatury (instrukcje przekaźników czasowych i styczników)
  • Ćwiczenia z czytania schematów: identyfikacja styków NO/NC oraz sekwencji działania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego