KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 37.
W układzie sterowania silnika trójfazowego wymieniono przedstawiony na rysunku uszkodzony element. Który parametr należy wyregulować w tym urządzeniu przed włączeniem układu?
Ilustracja przedstawia urządzenie elektryczne, najprawdopodobniej przekaźnik czasowy, używane w układach sterowania silnika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Urządzenie pokazane na rysunku to przekaźnik czasowy (oznaczenie T i skala w sekundach "s").
Po wymianie takiego elementu należy ustawić jego podstawową nastawę, czyli czas zadziałania/opóźnienie, aby układ sterowania silnika działał zgodnie z wymaganym przebiegiem czasowym.

Pełne wyjaśnienie:

W układach sterowania silników trójfazowych często stosuje się przekaźniki czasowe, które umożliwiają wykonanie operacji po upływie zadanego czasu (np. opóźnione załączenie lub opóźnione wyłączenie obwodu sterowania). Charakterystyczne cechy takiego aparatu to oznaczenie funkcji czasu (np. litera T) oraz pokrętła nastawcze ze skalą i jednostkami czasu, np. "s" (sekundy). To wskazuje, że regulowana wielkość ma charakter czasowy.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: "Czas zadziałania"?
Głównym parametrem, który użytkownik ustawia w przekaźniku czasowym, jest czas zadziałania (opóźnienie) – czyli ile ma upłynąć od pojawienia się sygnału sterującego/zasilania do przełączenia styków (lub odwrotnie, zależnie od trybu pracy). Po wymianie elementu trzeba dopasować tę nastawę do wymagań układu, aby sekwencja sterowania była prawidłowa.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Prąd wyłączamy" – regulacja prądu wyzwalania/wyłączania dotyczy typowo zabezpieczeń nadprądowych (np. wyłączników silnikowych, przekaźników przeciążeniowych), a nie przekaźników czasowych. Przekaźnik czasowy nie służy do ochrony przed przeciążeniem prądowym, tylko do realizacji funkcji czasowej.
  • "Napięcie progowe" – jest parametrem spotykanym w przekaźnikach napięciowych (kontrola spadku/wzrostu napięcia) lub w układach elektronicznych z progami zadziałania. Przekaźnik czasowy rozpoznaje warunek wejściowy, a następnie odmierza czas; nie reguluje "progu napięcia" jako podstawowej nastawy użytkowej.
  • "Temperaturę maksymalną" – kojarzy się z zabezpieczeniami termicznymi (np. termostatami, czujnikami temperatury, wyzwalaczami termicznymi). Przekaźnik czasowy nie mierzy temperatury i nie ma typowej nastawy "temperatury maksymalnej" do wyregulowania przed uruchomieniem.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na froncie aparatu widzisz jednostki czasu (s, min, h) i pokrętła nastawcze, w pierwszej kolejności szukaj odpowiedzi związanej z czasem/opóźnieniem. Parametry prądowe, napięciowe i temperaturowe dotyczą innych grup zabezpieczeń i przekaźników.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik czasowy to aparat, który przełącza swoje styki dopiero po upływie nastawionego czasu. W sterowaniu silnika pozwala zrobić opóźnione załączenie/wyłączenie, wykonać sekwencję startu lub wprowadzić zwłokę bezpieczeństwa przed ponownym załączeniem.
Najczęściej ma pokrętła nastawcze ze skalą czasu i jednostkami (np. s, min, h) oraz oznaczenie funkcji czasu (np. T). Spotyka się też zaciski zasilania A1/A2 i schemat styków (np. 15-16-18) na obudowie.
Nowy przekaźnik może mieć inną nastawę fabryczną niż poprzedni. Bez ustawienia czasu zadziałania układ zadziała z niewłaściwą zwłoką, co może zaburzyć sekwencję sterowania (np. zbyt szybkie załączenie stycznika lub zbyt długie podtrzymanie obwodu).
Podstawową nastawą jest czas (opóźnienie) oraz często wybór zakresu czasu i trybu pracy (funkcji). W typowych przekaźnikach czasowych nie ustawia się prądu wyzwalania ani progu napięcia jak w przekaźnikach zabezpieczeniowych.
Nie. Regulacja prądu dotyczy zabezpieczeń nadprądowych/przeciążeniowych (np. wyłącznik silnikowy, przekaźnik termiczny). Przekaźnik czasowy odpowiada za opóźnienie działania styków, a nie za reagowanie na wartość prądu w obwodzie mocy silnika.
Napięcie progowe to wartość napięcia, przy której aparat ma zadziałać (np. przy spadku lub wzroście napięcia). Jest typowe dla przekaźników napięciowych i układów kontroli zasilania. W przekaźniku czasowym kluczowa jest nastawa czasu, a nie próg napięciowy.
Stosuje się je m.in. do uruchamiania odbiorników w określonej kolejności, ograniczenia jednoczesnego rozruchu kilku silników oraz do spełnienia wymagań procesu (np. najpierw uruchom wentylację, potem silnik). Realizuje to właśnie przekaźnik czasowy.
Częsty błąd to mylenie przekaźnika czasowego z zabezpieczeniem nadprądowym (szukanie "prądu") albo z przekaźnikiem napięciowym (szukanie "progu napięcia"). Pomaga zwracanie uwagi na jednostki czasu na obudowie i symbolikę funkcji T/time.
Zwykle jedno pokrętło wybiera zakres (np. 0–10 s, 0–60 s), a drugie ustawia wartość w tym zakresie. Czasem dodatkowe pokrętło wybiera funkcję/tryb. Zawsze warto porównać nastawę z wymaganiami schematu sterowania.
Ćwicz rozpoznawanie aparatów na zdjęciach: przekaźniki czasowe, styczniki, wyłączniki silnikowe, przekaźniki napięciowe. Ucz się ich typowych oznaczeń (A1/A2, 15-16-18, skale czasu s/min/h) i kojarz je z parametrami nastaw, które realnie da się regulować.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Przekaźnik czasowy" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeka%C5%BAnik_czasowy (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki z elektrotechniki i automatyki (działy: aparatura sterownicza, przekaźniki)
  • Karty katalogowe i instrukcje przekaźników czasowych różnych producentów (opisy funkcji i nastaw)
  • Schematy ideowe układów sterowania silników (stycznik + przekaźnik czasowy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego