KWALIFIKACJA ELM2 - PAŹDZIERNIK 2016 (test 2)

PYTANIE NR 2.
Jaką rolę pełni rezystor R3 w układzie przedstawionym na schemacie?
Ilustracja przedstawia schemat elektroniczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla kwalifikacji MONTER-ELEKTRONIK,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rezystor pełniący rolę sprzężenia zwrotnego jest włączony tak, aby część sygnału z wyjścia wracała na wejście układu. Dzięki temu stabilizuje się praca (punkt pracy/parametry) i ogranicza nadmierne wzmocnienie lub zniekształcenia. Pozostałe role zależą od innego typowego miejsca w obwodzie.

Pełne wyjaśnienie:

Odpowiedź "Sprzężenia zwrotnego." jest właściwa wtedy, gdy rezystor R3 znajduje się w gałęzi, która z wyjścia układu doprowadza sygnał z powrotem na jego wejście (bezpośrednio lub przez węzeł sumujący). Taki element tworzy pętlę sprzężenia zwrotnego, a jej głównym celem jest kontrola zachowania układu: stabilizacja pracy, zmniejszenie wrażliwości na rozrzuty elementów oraz ograniczenie niepożądanego "rozbiegania" parametrów (np. zbyt dużego wzmocnienia, przesterowania, wzbudzeń).

Dlaczego nie są poprawne pozostałe odpowiedzi?

  • "Stabilizacji napięcia." — stabilizacja napięcia jest typowo kojarzona z układami odniesienia, stabilizatorami, diodami Zenera lub pętlą regulacji zaprojektowaną specjalnie do utrzymania stałego napięcia na wyjściu. Sam rezystor rzadko jest elementem "stabilizującym napięcie" w sensie regulatora; częściej bywa częścią dzielnika, polaryzacji lub właśnie sprzężenia.
  • "Ogranicznika prądu." — rezystor ogranicza prąd, gdy jest włączony szeregowo z obciążeniem/gałęzią, w której ma płynąć ograniczony prąd (np. LED, baza tranzystora, wejście). Jeżeli R3 jest w gałęzi powrotu sygnału z wyjścia na wejście, to jego podstawowa funkcja jest inna niż typowy rezystor szeregowy ograniczający prąd.
  • "Regulatora wzmocnienia." — regulacja wzmocnienia może być skutkiem zastosowania elementów w sprzężeniu zwrotnym, ale sformułowanie "regulator" sugeruje element nastawny (np. potencjometr) lub osobny układ regulacji. W typowych zadaniach egzaminacyjnych rezystor oznaczony jako R3 w pętli feedback identyfikuje się przede wszystkim jako element sprzężenia zwrotnego, a nie "regulator".

Wskazówka egzaminacyjna: aby rozpoznać sprzężenie zwrotne, śledź połączenia od wyjścia do wejścia. Jeżeli istnieje gałąź wracająca z wyjścia do węzła wejściowego (często przez rezystor(y)), to właśnie ona realizuje sprzężenie zwrotne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzężenie zwrotne to celowe zawrócenie części sygnału z wyjścia na wejście układu. Najczęściej poprawia stabilność i przewidywalność parametrów (np. wzmocnienia), zmniejsza wpływ tolerancji elementów oraz może ograniczać zniekształcenia i ryzyko wzbudzeń.
Sprawdź połączenia: jeśli jedna końcówka rezystora jest po stronie wyjścia, a druga wraca do węzła wejściowego (np. wejścia wzmacniacza lub bazy/bramki przez sieć rezystorów), to rezystor zwykle należy do pętli sprzężenia zwrotnego.
W sprzężeniu zwrotnym część sygnału wyjściowego "koryguje" sygnał wejściowy. Gdy wyjście rośnie za bardzo, sygnał zwrotny przeciwdziała temu wzrostowi. Dzięki temu układ jest mniej wrażliwy na zmiany temperatury, zasilania i rozrzuty parametrów elementów.
Często tak, szczególnie w układach ze wzmacniaczem operacyjnym lub w stopniach tranzystorowych z lokalnym feedback. Jednak sama obecność rezystora w pętli nie oznacza "regulatora" wzmocnienia; jego rola zależy od całej topologii i pozostałych elementów w tej gałęzi.
Przerwa lub zła wartość w feedback może powodować niestabilność, nadmierne wzmocnienie, przesterowanie, nietypowe napięcia stałe na wyjściu albo wzbudzenia. W praktyce serwisowej warto mierzyć rezystancję i sprawdzać luty w gałęzi sprzężenia.
Rezystor ograniczający prąd jest zwykle włączony szeregowo z obciążeniem (np. diodą LED) lub wejściem elementu (np. baza tranzystora). Rezystor sprzężenia zwrotnego łączy wyjście z wejściem (bezpośrednio lub przez węzeł sumujący), aby "zawracać" część sygnału.
Ujemne sprzężenie zwrotne stosuje się, gdy chcemy stabilnego i przewidywalnego działania: stałego wzmocnienia, mniejszych zniekształceń, lepszej liniowości i mniejszej wrażliwości na zmiany parametrów elementów. To jedno z podstawowych narzędzi projektowania wzmacniaczy.
"Stabilizacja napięcia" kojarzy się ze stabilizatorem lub układem odniesienia. Na schemacie rezystor rzadko samodzielnie stabilizuje napięcie; częściej jest częścią dzielnika, polaryzacji lub pętli sprzężenia. Bez analizy połączeń łatwo wybrać intuicyjną, ale nieprecyzyjną opcję.
Najczęstsze błędy to: zgadywanie na podstawie nazwy odpowiedzi, nieuwzględnianie, skąd i dokąd prowadzi gałąź rezystora, oraz mylenie funkcji "ustalania wzmocnienia" z samą obecnością sprzężenia. Pomaga śledzenie węzłów: wejście, wyjście, masa, zasilanie.
Ćwicz czytanie schematów: zaznaczaj węzły wejścia i wyjścia, szukaj pętli powrotu sygnału oraz elementów w szeregu z obciążeniem. Rób krótkie analizy: "czy to jest w szeregu?", "czy wraca z wyjścia na wejście?", "czy tworzy dzielnik?". To przyspiesza wybór poprawnej odpowiedzi na egzaminie.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że rezystor pełniący rolę sprzężenia zwrotnego jest włączony tak, aby część sygnału z wyjścia wracała na wejście układu.

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Sprzężenie zwrotne" https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99%C5%BCenie_zwrotne (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL) – "Wzmacniacz operacyjny" (sekcje o sprzężeniu zwrotnym i konfiguracjach) https://pl.wikipedia.org/wiki/Wzmacniacz_operacyjny (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN) – "Negative feedback" (ogólna teoria sprzężenia zwrotnego w elektronice) https://en.wikipedia.org/wiki/Negative_feedback (accessed 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektroniki analogowej (wzmacniacze, sprzężenie zwrotne)
  • Materiały dydaktyczne do czytania schematów ideowych i analizy obwodów
  • Karty katalogowe typowych wzmacniaczy/układów (sekcja o konfiguracjach i feedback)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego