KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 17.
Jaką średnicę powinien mieć siłownik jednostronnego działania o działaniu pchającym, by przy ciśnieniu
6 barów działał z siłą 1120 N?
Ilustracja przedstawia tabelę zawierającą wartości sił działania siłowników kompaktowych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Siłę pchającą liczy się z zależności F = p · A, gdzie A to pole powierzchni tłoka. Dla p = 6 bar ≈ 6·105 Pa: A = 1120 / (6·105) ≈ 0,00187 m2. Z A = π·d2/4 otrzymujemy d ≈ 0,049 m, czyli w przybliżeniu 50 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku pneumatycznym o działaniu pchającym (czyli gdy sprężone powietrze działa na pełną powierzchnię tłoka), teoretyczna siła wynika bezpośrednio z ciśnienia i pola powierzchni:

F = p · A

1) Przeliczenie ciśnienia
Ciśnienie 6 bar w obliczeniach wygodnie zamienić na paskale: 1 bar = 100 000 Pa, więc 6 bar = 600 000 Pa = 6·105 Pa.

2) Wyznaczenie pola A
A = F / p = 1120 N / (6·105 Pa) ≈ 0,001866… m2.

3) Wyznaczenie średnicy tłoka
Dla koła A = π·d2/4, więc d = √(4A/π).
d ≈ √(4·0,001866/π) ≈ √(0,002376) ≈ 0,0487 m ≈ 48,7 mm.

Wśród odpowiedzi najbliższą (i praktycznie katalogową) wartością jest 50 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 63 mm — dałby wyraźnie większe pole tłoka, a więc i większą siłę niż 1120 N przy 6 bar; to wynik "na zapas", ale nie odpowiada obliczeniu z danych.
  • 80 mm — jeszcze większa średnica, siła byłaby dużo większa; typowy błąd to wybór większej średnicy bez policzenia pola.
  • 100 mm — średnica podniosłaby pole do ok. czterokrotności pola z d≈50 mm, więc siła byłaby wielokrotnie większa; to nie pasuje do wymaganej wartości.

Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu d≈49 mm warto wykonać szybki test sensowności: 50 mm to 0,05 m, pole ≈ π·(0,05)2/4 ≈ 0,00196 m2, a F ≈ 6·105·0,00196 ≈ 1176 N (blisko 1120 N, różnica wynika z zaokrągleń).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się zależność F = p · A, gdzie A to pole tłoka. Dla średnicy d: A = π·d²/4. Po podstawieniu otrzymujesz F. Pamiętaj o jednostkach: p w Pa (lub bar z odpowiednim przeliczeniem), d w metrach.
Bo ciśnienie to siła przypadająca na jednostkę powierzchni. Gdy powietrze działa na tłok o polu A, to całkowita siła jest sumą "małych sił" na całej powierzchni, co upraszcza się do iloczynu p i A.
Zwykle jest to ciśnienie robocze podawane dla instalacji sprężonego powietrza. W obliczeniach przelicza się je na paskale: 6 bar = 600 000 Pa. Jeśli zadanie nie podaje inaczej, przyjmuje się standardowe przeliczenie 1 bar = 100 000 Pa.
Najpierw oblicz pole: A = F/p. Potem średnicę z pola koła: d = √(4A/π). Na końcu zamień metry na milimetry (1 m = 1000 mm) i dopasuj do odpowiedzi/katalogu.
To popularne średnice katalogowe siłowników. W praktyce po obliczeniu średnicy "teoretycznej" dobiera się najbliższy rozmiar z oferty producenta. Na egzaminie często podaje się właśnie takie wartości, aby sprawdzić poprawność obliczeń i zaokrągleń.
W pchaniu zasada F = p · A jest taka sama, bo powietrze działa na pełne pole tłoka. Różnice pojawiają się przy ruchu powrotnym lub przy siłownikach z tłoczyskiem po stronie zasilania (wtedy efektywne pole może być mniejsze).
Najczęstsze to: brak przeliczenia bar na Pa, pomylenie wzoru na pole koła, złe przekształcenie do średnicy oraz nieuwzględnienie zamiany metrów na milimetry. Pomaga szybka kontrola sensowności: d≈50 mm powinno dać siłę rzędu 1000 N przy 6 bar.
Tak, orientacyjnie. Dla d=50 mm pole to ok. 0,002 m². Mnożąc przez 6·105 Pa dostajesz ok. 1200 N, czyli blisko 1120 N. Taka kontrola wykrywa błędy rzędu wielkości (np. gdy wyjdzie 12 N lub 120 kN).
W praktyce do doboru napędu często dolicza się zapas na tarcie, spadki ciśnienia, opory prowadnic i przyspieszenia. W zadaniach egzaminacyjnych, jeśli nie podano współczynników strat, zwykle liczy się siłę teoretyczną z F=p·A.
Ćwicz schemat: dane → jednostki → wzór → wynik → kontrola sensowności. Opanuj przeliczenia bar/Pa, pole koła i pierwiastek. Warto też przeglądać karty katalogowe siłowników, bo uczą typowych średnic i pozwalają szybko oceniać, czy wynik jest realny.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Siłę pchającą liczy się z zależności F = p · A, gdzie A to pole powierzchni tłoka."

Źródła:

  • Engineering ToolBox: "Pneumatic Cylinder Force" (zależność F=p·A) https://www.engineeringtoolbox.com/pneumatic-cylinders-d_1309.html - accessed 2026-02-18
  • Wikipedia: "Pressure" (definicja i jednostki ciśnienia) https://en.wikipedia.org/wiki/Pressure - accessed 2026-02-18
  • Wikipedia: "Pneumatic cylinder" (opis działania siłownika pneumatycznego) https://en.wikipedia.org/wiki/Pneumatic_cylinder - accessed 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z pneumatyki i hydrauliki siłowej (rozdziały: siłowniki, podstawowe obliczenia)
  • Karty katalogowe producentów siłowników pneumatycznych (zależność siły od średnicy i ciśnienia)
  • Materiały dydaktyczne z fizyki/ mechaniki płynów: ciśnienie, pole powierzchni, jednostki

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego