KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 17.
Jaką średnicę powinien mieć siłownik jednostronnego działania o działaniu pchającym, by przy ciśnieniu 6 barów działał z siłą 1120 N?
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami sił działania siłowników kompaktowych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Siłę siłownika liczy się z zależności F = p · A. Dla p = 6 bar = 600 kPa pole tłoka wynosi A = 1120/600000 ≈ 0,00187 m2. Z A = π·d2/4 otrzymujemy d ≈ 0,049 m, czyli ok. 49 mm. Najbliższa odpowiedź z podanych to 50 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku pneumatycznym (przyjmując siłę teoretyczną, czyli bez uwzględniania strat tarcia i spadków ciśnienia) zależność jest prosta:

F = p · A, gdzie F to siła [N], p to ciśnienie [Pa], a A to pole powierzchni tłoka [m²].

Krok 1: jednostki. Ciśnienie 6 bar trzeba zamienić na paskale. Przyjmuje się, że 1 bar = 100 000 Pa, więc 6 bar = 600 000 Pa.

Krok 2: pole tłoka.
A = F/p = 1120 / 600000 ≈ 0,0018667 m².

Krok 3: średnica z pola koła.
Dla koła A = (π · d²)/4, więc d = √(4A/π).
d = √(4 · 0,0018667 / π) ≈ √(0,002376) ≈ 0,0488 m = 48,8 mm.

Otrzymana średnica jest bardzo bliska 50 mm, więc odpowiedź "50 mm" jest poprawna jako najlepsze dopasowanie do wartości obliczonej.

Dlaczego pozostałe opcje są błędne? Średnice 63 mm, 80 mm i 100 mm dają znacznie większe pola tłoka, a więc przy 6 barach wygenerują siłę wyraźnie większą niż 1120 N. Typowy błąd polega na myśleniu, że "trochę większa średnica" daje "trochę większą siłę", podczas gdy siła rośnie proporcjonalnie do pola, czyli do kwadratu średnicy.

W praktyce dobór często robi się z pewnym zapasem (na tarcie, obciążenia dynamiczne), ale w tym zadaniu celem jest odtworzenie średnicy wynikającej z zależności fizycznej i wybranie najbliższej wartości z listy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się zależność F = p · A, gdzie A to pole tłoka. Dla średnicy d: A = π·d²/4. Najpierw przelicz ciśnienie na Pa (np. 6 bar = 600 000 Pa), potem wylicz pole i siłę.
We wzorze F = p · A jednostką ciśnienia w układzie SI jest paskal (Pa), aby wynik siły wyszedł w niutonach (N). Podstawienie "bar" bez konwersji daje błąd o rząd wielkości i prowadzi do złej średnicy.
Jednostronne działanie oznacza, że sprężone powietrze wykonuje pracę w jednym kierunku, a powrót następuje zwykle sprężyną. "Pchający" odnosi się do wysuwu tłoczyska. W obliczeniach siły pchającej przyjmuje się pole całego tłoka.
Najpierw policz pole: A = F/p. Potem przelicz je na średnicę z geometrii koła: d = √(4A/π). Na końcu zamień metry na milimetry i wybierz najbliższą średnicę z typowego szeregu (np. 50, 63, 80).
Najczęściej nie — zadanie sprawdza obliczenie siły teoretycznej z F=p·A. W praktyce projektowej dodaje się zapas na tarcie uszczelnień, spadki ciśnienia i obciążenia dynamiczne, ale musi to być wyraźnie podane w treści.
Bo siła zależy od pola powierzchni tłoka, a pole koła wynosi A = π·d²/4. Jeśli zwiększysz średnicę 2×, pole (a więc i siła przy tym samym ciśnieniu) wzrośnie 4×. To częsta pułapka w zadaniach doboru siłowników.
Można przyjąć, że 6 bar to ok. 0,6 MPa, a 1 kN/0,6 MPa daje pole ok. 0,0017 m². Średnica odpowiadająca takiemu polu to okolice 50 mm. To pomaga sprawdzić wynik bez dokładnego liczenia.
W praktyce często spotyka się szeregi średnic, np. 25, 32, 40, 50, 63, 80, 100 mm. Egzaminowe odpowiedzi zwykle wykorzystują takie wartości, aby wynik obliczeń dało się dopasować do najbliższej średnicy katalogowej.
Tak. Dla ruchu "ciągnącego" pole jest mniejsze, bo odejmuje się pole przekroju tłoczyska: A = A_tłoka − A_tłoczyska. Dlatego przy tym samym ciśnieniu siła ciągnąca jest mniejsza niż pchająca.
Najczęstsze to: brak konwersji bar→Pa, pomylenie promienia ze średnicą, użycie wzoru na obwód zamiast pola, zbyt wczesne zaokrąglanie oraz myślenie, że siła zależy liniowo od średnicy. Pomaga zapis jednostek przy każdym kroku.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Siłę siłownika liczy się z zależności F = p · A."

Źródła:

  • Wikipedia: "Pressure" (zależność p=F/A, jednostki ciśnienia) — https://en.wikipedia.org/wiki/Pressure — dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: "Bar (unit)" (przelicznik bar na Pa) — https://en.wikipedia.org/wiki/Bar_(unit) — dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: "Pneumatic cylinder" (opis działania siłownika pneumatycznego i zależności siły od ciśnienia i powierzchni) — https://en.wikipedia.org/wiki/Pneumatic_cylinder — dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podstawy pneumatyki (rozdziały: ciśnienie, siła na tłoku, jednostki)
  • Tablice przeliczeń jednostek (bar–Pa) oraz wzory geometryczne
  • Materiały dydaktyczne producentów pneumatyki (np. poradniki doboru siłowników)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego