KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2017 (test 2)

PYTANIE NR 40.
Jaką zmianę należy wprowadzić w zamieszczonym programie na sterownik PLC, aby po 2 s od włączenia sterownika w tryb RUN na wyjściu Q0.2 pojawił się stan wysoki?
Ilustracja przedstawia schemat programu na sterownik PLC, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby Q0.2 pojawiło się po 2 s od przejścia PLC w RUN bez sygnału zewnętrznego, obwód sterujący musi być "zamknięty" od startu.
Zmiana styku I0.1 z NO na NC powoduje przewodzenie przy stanie 0, załącza Q0.3, uruchamia TON T37 (PT=20 przy 100 ms = 2 s) i po odmierzonym czasie spełnia warunki do włączenia Q0.2.

Pełne wyjaśnienie:

W programie LAD z ilustracji są trzy szczeble, które tworzą sekwencję zależności:

  • Szczebel 1: styk I0.1 steruje cewką Q0.3.
  • Szczebel 2: styk Q0.3 uruchamia timer TON T37 (opóźnione załączenie) z parametrem PT=20 i podstawą czasu 100 ms.
  • Szczebel 3: styk T37 oraz styk Q0.3 są połączone szeregowo i dopiero razem sterują wyjściem Q0.2.

Wymaganie brzmi: po 2 s od przejścia PLC w RUN ma pojawić się stan wysoki na Q0.2. Po starcie sterownika (bez dodatkowych informacji o wymuszeniach) wejścia cyfrowe często pozostają w stanie 0, więc styk NO I0.1 nie przewodzi. To blokuje szczebel 1, a więc Q0.3 pozostaje 0, timer TON nie startuje i w szczeblu 3 nie ma spełnionych warunków dla Q0.2.

Dlatego właściwa zmiana to zamiana I0.1 z NO na NC. Wtedy przy stanie 0 na I0.1 styk NC przewodzi, Q0.3 przechodzi w 1, co uruchamia TON. TON działa tak, że po pojawieniu się "1" na wejściu IN odmierza czas i dopiero po upływie PT wystawia "1" na swoim wyjściu (styk timera w LAD). Ponieważ PT=20 przy podstawie 100 ms, opóźnienie wynosi 20×100 ms = 2000 ms, czyli 2 s.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Zmiana TON na TOF: TOF opóźnia wyłączenie, a nie załączenie. Przy starcie w RUN nadal nie uzyskasz wymaganego "po 2 s włączy się Q0.2" w tej logice.
  • Zmiana styku T37 z NO na NC: styk NC timera byłby prawdziwy przed odmierzeniem czasu, co zaburza ideę opóźnionego załączenia (Q0.2 mogłoby włączać się natychmiast lub działać odwrotnie niż wymagane).
  • Zmiana cewki Q0.3 na SET: zmienia to sposób podtrzymania Q0.3, ale nie rozwiązuje podstawowego problemu: startu sekwencji bez sygnału na I0.1 oraz poprawnego warunku czasowego dla Q0.2.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze prześledź łańcuch przyczynowy od pierwszego warunku (wejście) przez bit pośredni (Q0.3), timer i dopiero na końcu wyjście docelowe. W LAD warunki szeregowe oznaczają logiczne AND – każdy z nich musi być spełniony.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Styk NO przewodzi, gdy przypisany bit ma stan 1, a NC przewodzi, gdy bit ma stan 0. W LAD nie oznacza to "fizycznie otwarty/zamknięty", tylko warunek logiczny. Dlatego NC bywa używany do uruchamiania funkcji domyślnej przy braku sygnału.
TON to timer opóźnionego załączenia. Gdy wejście IN przejdzie na 1, timer zaczyna odmierzać czas PT. Dopiero po upływie PT jego wyjście (Q/styk timera w LAD) przechodzi na 1. Gdy IN wróci na 0, wyjście TON zwykle wraca na 0.
Po starcie PLC w RUN, bez dodatkowego sygnału zewnętrznego, wejście I0.1 można traktować jako 0. Styk NO wtedy nie przewodzi, więc nie pojawi się Q0.3 i timer nie wystartuje. Zmiana na NC powoduje przewodzenie przy stanie 0, uruchamia sekwencję i po 2 s umożliwia załączenie Q0.2.
W timerach czas jest zwykle liczony jako PT × podstawa. Tutaj PT=20, a podstawa czasu to 100 ms, więc 20×100 ms = 2000 ms. 2000 ms to 2 s. Na egzaminie warto zamienić ms na s: 1000 ms = 1 s, więc 2000 ms = 2 s.
TON opóźnia załączenie (wyjście pojawia się dopiero po czasie od momentu IN=1). TOF opóźnia wyłączenie (po zaniku IN wyjście jeszcze utrzymuje się przez PT). W zadaniu chodzi o opóźnione włączenie po starcie, więc właściwy jest TON, nie TOF.
Połączenie szeregowe w LAD odpowiada logicznemu AND. Oznacza to, że aby cewka na końcu szczebla została załączona, każdy styk w szeregu musi "przewodzić" (spełniać swój warunek). W tym zadaniu Q0.2 wymaga jednocześnie spełnienia warunku Q0.3 i warunku timera T37.
Nie w tym sensie, o który chodzi w zadaniu. Styk NC timera jest zwykle prawdziwy przed upłynięciem czasu (gdy wyjście timera jest 0), a po odmierzeniu może się rozłączyć. To daje zachowanie odwrotne do "włącz po 2 s". W efekcie Q0.2 może włączyć się natychmiast lub działać niezgodnie z wymaganiem.
Instrukcja SET zmienia sposób pamiętania stanu (zatrzask), ale nie rozwiązuje kluczowego warunku: automatycznego startu sekwencji po wejściu PLC w RUN oraz poprawnego uzyskania opóźnienia na wyjściu Q0.2. W takim układzie najpierw trzeba zapewnić, by Q0.3 i timer w ogóle mogły wystartować bez sygnału z I0.1.
Stosuje się ją, gdy proces ma ruszać domyślnie po uruchomieniu sterownika, a sygnał z wejścia działa jako zatrzymanie/zezwolenie (np. przycisk STOP, krańcówka bezpieczeństwa w logice zezwolenia). Wtedy brak sygnału (0) powoduje przewodzenie styku NC i start sekwencji, np. z opóźnieniem TON.
Najczęstsze to: mylenie TON z TOF (opóźnienie włączenia vs wyłączenia), pomijanie tego, że warunki w szeregu muszą być spełnione jednocześnie, oraz błędy jednostek czasu (ms/s). Często też zakłada się błędnie, że wejście ma stan 1 po starcie, mimo że w zadaniu nie podano takiej informacji.
info

Statystycznie 25% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (rozdziały dot. języków PLC oraz bloków funkcyjnych/timerów)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do ELM.6 z podstaw LAD i timerów
  • Dokumentacja producenta PLC dotycząca bloków czasowych TON/TOF (opis parametrów IN, PT, Q)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: tworzenie sekwencji startowej z opóźnieniem i porównanie NO vs NC

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego