KWALIFIKACJA EKA3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 3.
Akta Stowarzyszenia Przyjaciół Nauki należy uporządkować według układu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ funkcyjny porządkuje akta według funkcji i zadań realizowanych przez twórcę dokumentacji. W przypadku stowarzyszenia logiczne jest grupowanie materiałów w serie odpowiadające działalności (np. organizacyjnej, finansowej, statutowej), co ułatwia zachowanie sensu i wyszukiwanie akt.
Pozostałe propozycje nie są typowymi układami dla zespołu instytucji.

Pełne wyjaśnienie:

Układ porządkowania akt powinien odzwierciedlać sposób działania twórcy dokumentacji, czyli to, jakie funkcje i zadania realizował oraz jakie procesy organizacyjne generowały dokumenty. Dlatego dla akt stowarzyszenia właściwy jest układ funkcyjny – polega on na grupowaniu dokumentacji według funkcji (np. zarządzanie, finanse, działalność statutowa, działalność wydawnicza, organizacja wydarzeń), a następnie na budowie serii i podserii odpowiadających tym obszarom.

Takie uporządkowanie ma praktyczny sens: pozwala prześledzić całość działalności stowarzyszenia, porównać okresy aktywności, a także szybko odnaleźć materiały dotyczące konkretnego rodzaju aktywności (np. protokoły władz, sprawozdania finansowe, dokumentację konferencji). Układ funkcyjny jest też spójny z podejściem, w którym dokumentacja instytucji jest systemem powiązanym z jej zadaniami.

Odpowiedź "naukowego" jest niepoprawna, ponieważ "układ naukowy" nie stanowi standardowej, metodycznej kategorii układu porządkowania zespołu archiwalnego instytucji; skojarzenie może wynikać z nazwy stowarzyszenia, ale nazwa nie determinuje typu układu. Odpowiedź "branżowego" jest również nietrafna: "branżowy" bywa używany potocznie do kategoryzacji tematycznej, lecz w archiwistyce nie jest typową nazwą układu porządkowania zespołu instytucji. Odpowiedź "alfabetycznego" jest zwodnicza, bo układ alfabetyczny może być użyteczny wewnątrz niektórych serii (np. wykazy członków), ale zastosowanie go do całego zespołu zwykle zrywa z logiką powstawania akt i utrudnia odtworzenie działalności twórcy.

Na egzaminie warto zapamiętać: gdy porządkujesz dokumentację organizacji, najpierw identyfikujesz jej funkcje (często na podstawie statutu, regulaminów i praktyki działania), a dopiero potem budujesz serie odpowiadające tym funkcjom. To odróżnia układ funkcyjny od prostych porządkowań formalnych (np. alfabetycznego), które nie oddają struktury czynności i odpowiedzialności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Układ funkcyjny to sposób porządkowania akt według funkcji i zadań realizowanych przez twórcę dokumentacji. Dokumenty grupuje się w serie odpowiadające obszarom działalności (np. zarządzanie, finanse, działalność statutowa), aby zachować logikę powstawania akt i ułatwić wyszukiwanie.
Stowarzyszenie wytwarza dokumentację w związku z realizacją zadań statutowych i bieżącego zarządzania. Porządkowanie według funkcji odtwarza realne procesy działania organizacji, dzięki czemu zespół archiwalny jest czytelny: łatwiej znaleźć np. protokoły, sprawozdania, dokumenty projektów.
Typowo spotyka się funkcje: organizacyjną (władze, protokoły, uchwały), finansową (budżety, rozliczenia), statutową/merytoryczną (projekty, wydarzenia), wydawniczą (publikacje, redakcja) i administracyjną (korespondencja, ewidencje). Konkretne serie wynikają z realnej działalności.
Układ funkcyjny grupuje dokumenty według funkcji wykonywanych przez organizację (np. "finanse", "zarządzanie"). Układ rzeczowy skupia się na tematach/sprawach (np. "konferencje", "granty") niezależnie od tego, jaka komórka lub funkcja je realizowała. Pomylenie ich daje niespójny podział serii.
Nie zawsze. Układ alfabetyczny bywa użyteczny w obrębie wybranej serii, np. list członków, korespondencji według nadawców czy wykazów osobowych. Natomiast jako układ dla całego zespołu instytucji zwykle nie oddaje sposobu działania twórcy i utrudnia analizę działalności.
Układ chronologiczny stosuje się, gdy kolejność powstawania dokumentów jest kluczowa dla ich zrozumienia (np. dzienniki, rejestry, ciągi sprawozdań okresowych). Często bywa to układ pomocniczy wewnątrz serii funkcyjnej, a nie główny układ całego zespołu instytucji.
Brzmią jak sensowne kategorie, bo kojarzą się z tematyką działalności stowarzyszenia. W metodyce porządkowania zespołów instytucji ważniejsze są jednak funkcje i procesy wytwarzania akt, a nie potoczne etykiety. To typowe "haczyki" sprawdzające rozumienie pojęć.
Wskazówką jest twórca typu instytucja/organizacja (np. stowarzyszenie, urząd, firma) i pytanie o porządkowanie "akt" jako całości. Wtedy najczęściej myśli się o grupowaniu według funkcji/zadań. Jeżeli mowa o listach osób czy ewidencjach, częściej pasuje alfabet w obrębie serii.
Typowe błędy to: dobieranie serii według intuicyjnych tematów zamiast funkcji (mylenie z układem rzeczowym), stosowanie alfabetu do całego zespołu, oraz tworzenie zbyt wielu drobnych serii bez logicznej nadrzędnej funkcji. Warto najpierw wypisać funkcje z dokumentów założycielskich.
Najważniejsze jest zachowanie logicznego związku dokumentów z działalnością twórcy: dlaczego i w jakim procesie powstały. Układ powinien być spójny, powtarzalny i ułatwiać wyszukiwanie. Dobrze zbudowane serie funkcyjne pozwalają szybko określić, gdzie w zespole szukać danego rodzaju dokumentacji.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Układ funkcyjny porządkuje akta według funkcji i zadań realizowanych przez twórcę dokumentacji."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji EKA.3 dotyczące opracowania i porządkowania zespołów
  • Słownik terminologii archiwalnej (hasła: układ, seria, zespół, funkcja)
  • Ćwiczenia praktyczne: analiza statutu organizacji i wyprowadzenie funkcji do budowy układu akt

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego