Woda jest kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania roślin: utrzymuje turgor komórek, umożliwia sprawną fotosyntezę i transport produktów fotosyntezy (asymilatów) do organów spichrzowych, w tym do rozwijających się ziaren zbóż. W okresie wypełniania (nalewania) ziarna roślina intensywnie przemieszcza asymilaty do ziarniaków, aby zbudować ich masę i jakość.
Gdy w glebie brakuje wody, roślina reaguje stresem wodnym. Jednym z podstawowych mechanizmów jest przymykanie aparatów szparkowych, co zmniejsza wymianę gazową i ogranicza tempo fotosyntezy. Skoro fotosynteza jest słabsza, powstaje mniej asymilatów, a ich transport do kłosów i ziaren jest mniej efektywny. Skutkiem jest niedostateczne wypełnienie ziarna: ziarniaki są mniejsze, lżejsze, często pomarszczone, a masa tysiąca ziaren spada.
Pozostałe propozycje nie pasują do niedoboru wody. "Wyleganie roślin" wiąże się zwykle z nadmiernym wzrostem i osłabieniem źdźbła, a sprzyja mu m.in. wysoka wilgotność i inne czynniki, a nie susza. "Porastanie ziarna w kłosach" wymaga wilgotnych warunków pogodowych w okresie dojrzewania i przed zbiorem, kiedy ziarno może zacząć kiełkować jeszcze na roślinie. "Przedłużenie wegetacji i opóźnienie dojrzewania" jest typowe raczej dla warunków sprzyjających długiemu wzrostowi (np. dostatek wody), natomiast stres suszy często prowadzi do skrócenia nalewania i przyspieszenia dojrzewania jako reakcji obronnej.
W praktyce rolniczej kluczowe jest odróżnianie skutków suszy od skutków nadmiaru wody: susza przede wszystkim obniża wypełnienie i masę ziarna, a nadmiar wilgoci częściej zwiększa ryzyko wylegania oraz problemów jakościowych w okresie zbioru.
