KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 35.
Czynność wykonywana po pobraniu próbki wody, służąca zachowaniu składu chemicznego w czasie transportu, nosi nazwę
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Utrwalanie próbki wody to czynność wykonywana po pobraniu, której celem jest zachowanie możliwie niezmienionego składu chemicznego do czasu analizy (np. podczas transportu i przechowywania). "Rozcieńczanie" i "oczyszczanie" zmieniają próbkę, a "mianowanie" dotyczy wzorcowania roztworów, nie zabezpieczania próbki.

Pełne wyjaśnienie:

Po pobraniu próbki wody jej skład chemiczny może ulegać zmianom jeszcze przed wykonaniem oznaczeń. W praktyce laboratoryjnej do zmian dochodzi m.in. wskutek reakcji chemicznych w próbce, kontaktu z powietrzem, adsorpcji na ściankach naczynia, wytrącania osadów czy aktywności mikroorganizmów. Dlatego stosuje się czynności, których celem jest możliwie wierne "zatrzymanie" stanu próbki z momentu pobrania na czas transportu i przechowywania.

Właśnie temu służy utrwalanie (często nazywane też konserwacją próbki): jest to działanie wykonywane po pobraniu, które ma ograniczyć zmiany składu do czasu analizy. Może to obejmować odpowiednie warunki przechowywania (np. obniżenie temperatury) albo dodanie środków utrwalających – zależnie od tego, jakie parametry mają być oznaczane i jaką metodą.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne czynności, które nie pasują do definicji z pytania:

  • "Mianowania" nie wykonuje się na próbce wody w celu zachowania jej składu. Mianowanie dotyczy ustalania dokładnego stężenia roztworu (titranta/wzorca) wykorzystywanego w analizie, a więc jest elementem przygotowania odczynników i aparatury, nie zabezpieczania próbki.
  • "Oczyszczania" odnosi się do usuwania zanieczyszczeń lub składników przeszkadzających (np. na etapie przygotowania próbki). To działanie zmienia skład próbki, więc nie jest równoznaczne z zachowaniem jej pierwotnego składu.
  • "Rozcieńczania" polega na celowym zmniejszeniu stężenia składników, aby dopasować próbkę do zakresu metody lub aparatu. To także modyfikuje skład (stężenia), więc nie spełnia warunku "zachowania składu chemicznego w czasie transportu".

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się sformułowanie "zachowanie składu w czasie transportu", kluczowe jest rozpoznanie etapu przedanalitycznego i słowa oznaczającego zabezpieczenie próbki, a nie jej przygotowanie do pomiaru przez zmianę stężenia lub usunięcie składników.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Utrwalanie (konserwacja) próbki wody to działania po pobraniu, które mają możliwie zatrzymać jej skład chemiczny do czasu analizy. Celem jest ograniczenie zmian zachodzących w transporcie i przechowywaniu, tak aby wynik odzwierciedlał stan wody w miejscu poboru.
Bez utrwalania skład próbki może się zmieniać: mogą zachodzić reakcje chemiczne, wytrącanie osadów, ulatnianie lotnych składników czy procesy biologiczne. To powoduje błędy przedanalityczne. Utrwalanie ma ograniczyć te procesy i zwiększyć wiarygodność wyniku.
Metoda zależy od oznaczanego parametru i procedury. Najczęściej spotyka się odpowiednie warunki przechowywania (np. chłodzenie, ochrona przed światłem) oraz czasem dodanie środka utrwalającego wskazanego w metodyce. Zawsze należy trzymać się instrukcji metody.
Rozcieńczanie wykonuje się, gdy stężenie analitu jest zbyt wysokie dla zakresu metody lub aparatu. Nie służy ono zachowaniu pierwotnego składu podczas transportu, bo celowo zmienia stężenia. W pytaniach egzaminacyjnych to typowy "dystraktor" mylący z utrwalaniem.
Mianowanie dotyczy roztworu używanego do analizy (np. titranta): ustala się jego dokładne stężenie. To etap przygotowania odczynników i kontroli jakości pomiaru, a nie zabezpieczania pobranej próbki wody. Dlatego nie spełnia warunku "zachowania składu w transporcie".
Nie. Oczyszczanie polega na usuwaniu składników przeszkadzających lub zanieczyszczeń i zwykle zmienia skład próbki. Utrwalanie ma przeciwnie: ograniczyć zmiany i "zachować" stan próbki z chwili pobrania. Oczyszczanie bywa etapem przygotowania próbki, ale nie transportowego zabezpieczenia.
Kluczowe są sformułowania: "po pobraniu", "w czasie transportu", "zachowanie składu" lub "zapobieganie zmianom". One wskazują na etap przedanalityczny i zabezpieczenie próbki. Jeśli w treści mowa o dopasowaniu do zakresu metody, wtedy częściej chodzi o rozcieńczanie.
Najczęstsze to: nieprawidłowe pobranie, zły pojemnik, brak utrwalania, zbyt długi czas do analizy, niewłaściwa temperatura transportu oraz zanieczyszczenie próbki. Takie błędy potrafią zmienić stężenia analitów jeszcze przed pomiarem, niezależnie od jakości samej aparatury.
Nie zawsze. Utrwalanie może polegać także na zapewnieniu warunków, które spowalniają zmiany (np. obniżona temperatura, ograniczenie dostępu światła). Dodanie odczynnika bywa stosowane w niektórych metodykach, ale nie jest uniwersalnym wymogiem dla każdej analizy.
Pomaga skojarzenie z celem czynności: utrwalanie = zachować stan próbki; rozcieńczanie = zmienić stężenie, by zmierzyć; mianowanie = ustalić stężenie roztworu używanego do oznaczeń. Na egzaminie czytaj, czy mowa o transporcie czy o samym pomiarze.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Utrwalanie próbki wody to czynność wykonywana po pobraniu, której celem jest zachowanie możliwie niezmienionego składu chemicznego do czasu analizy (np. podczas transportu i przechowywania)."

Źródła:

  • ISO 5667-3:2018, Water quality — Sampling — Part 3: Preservation and handling of water samples
  • APHA/AWWA/WEF, Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater, 23rd Edition, część: Sample Collection, Preservation and Holding Time
  • U.S. EPA, "Sample Preservation" (National Functional Guidelines / laboratory guidance) – https://www.epa.gov/ (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Normy i wytyczne dotyczące pobierania oraz postępowania z próbkami wody (seria ISO 5667)
  • Metodyki badawcze laboratoriów (procedury przedanalityczne dla wody)
  • Podręczniki z analityki i metrologii chemicznej – etap przedanalityczny i źródła błędów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego