KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 35.
Próbka wody powinna być dostarczona do laboratorium w butelce
Ilustracja przedstawia tabelę dotyczącą pobierania, przechowywania i utrwalania próbek wody do badań.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Polietylen jest właściwy, gdy próbka wody ma posłużyć do wielu oznaczeń obejmujących m.in. potas. W wymaganiach dla potasu dopuszczalne jest wyłącznie naczynie z polietylenu, ponieważ szkło może uwalniać jony (w tym potas) do próbki i zaniżać/ zawyżać wynik. Dlatego wybiera się materiał spełniający wymagania wszystkich analiz.

Pełne wyjaśnienie:

Dobór materiału naczynia do próbki wody nie jest "uniwersalny" – zależy od tego, jakie parametry będą oznaczane. Różne tworzywa i rodzaje szkła mogą wchodzić w interakcje z analitami: szkło może uwalniać jony ze swojej struktury, a tworzywa sztuczne mogą adsorbować część związków (zwłaszcza organicznych). Dlatego w praktyce laboratoryjnej (i w wymaganiach normatywnych) dopuszczalność materiału podaje się oddzielnie dla każdego parametru.

W tym zadaniu kluczowa jest zasada: jeżeli jedna próbka ma służyć do wszystkich zaplanowanych oznaczeń, to naczynie musi być akceptowalne dla każdego z tych oznaczeń. Nawet jeśli większość parametrów dopuszcza szkło, wystarczy jeden parametr bardziej restrykcyjny, aby szkło zostało wykluczone.

Odpowiedź "z polietylenu." jest poprawna, ponieważ dla oznaczania potasu jedynym dopuszczalnym naczyniem jest polietylen. Wynika to z ryzyka zanieczyszczenia próbki: szkło (w tym także szkło borokrzemowe) może zawierać składniki, które w pewnych warunkach mogą wpływać na oznaczenia jonów, a w przypadku potasu wymaganie jest najsurowsze.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "ze szkła." – szkło bywa dopuszczalne dla wielu parametrów, ale nie spełnia wymagań wtedy, gdy zakres analiz obejmuje potas; w takim przypadku może dojść do zafałszowania wyniku.
  • "ze szkła lub polietylenu." – taka odpowiedź byłaby poprawna wyłącznie w sytuacji, gdy wszystkie oznaczenia dopuszczały oba materiały. Przy obecności parametru, dla którego wymagany jest tylko polietylen, nie można traktować obu materiałów jako równoważnych.
  • "ze szkła borokrzemowego." – szkło borokrzemowe bywa wskazywane dla wybranych oznaczeń (np. części jonów/metali), ale nie stanowi rozwiązania "najbezpieczniejszego dla wszystkiego". Przy potasie nadal nie jest to materiał dopuszczalny.

Wskazówka egzaminacyjna: w tabelach wymagań zawsze wyszukaj parametr o najbardziej restrykcyjnym materiale naczynia i dopiero potem wybierz naczynie wspólne dla całego pakietu badań.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Decyduje zakres planowanych oznaczeń oraz wymagania dotyczące materiału naczynia dla każdego parametru. W praktyce wybiera się taki materiał, który jest dopuszczalny dla wszystkich analiz, bo nawet jeden parametr może wykluczyć szkło lub konkretny typ tworzywa.
Bo szkło może wpływać na wynik oznaczeń jonowych: w zależności od składu i warunków kontaktu może dochodzić do uwalniania składników ze szkła do próbki. W wymaganiach dla potasu przyjmuje się rozwiązanie najbezpieczniejsze, czyli naczynie z polietylenu, aby ograniczyć ryzyko zafałszowania wyniku.
Taka odpowiedź bywa poprawna tylko wtedy, gdy wszystkie oznaczane parametry dopuszczają oba materiały. Jeśli choć jeden parametr wymaga wyłącznie jednego materiału (np. tylko polietylenu), wtedy wariant "lub" staje się błędny, bo nie spełnia zasady zgodności dla całego pakietu analiz.
Szkło jest dopuszczalne dla wielu parametrów fizykochemicznych, ale nie dla wszystkich. Zależy to od tego, czy dany analit jest wrażliwy na kontakt z materiałem naczynia (kontaminacja, sorpcja, reakcje powierzchniowe). Zawsze należy sprawdzić wymagania dla konkretnego parametru w tabeli/normie.
Nie zawsze. Szkło borokrzemowe bywa zalecane dla wybranych oznaczeń, ale nie jest materiałem "uniwersalnym" dla każdej analizy. W zadaniach egzaminacyjnych liczy się zgodność z wymaganiami dla konkretnego parametru; jeśli parametr dopuszcza tylko polietylen, to nawet szkło borokrzemowe nie spełni warunku.
Stosuje się zasadę wspólnego mianownika: naczynie musi być dopuszczalne dla każdego parametru z listy. W praktyce wybór determinuje parametr o najbardziej restrykcyjnym wymaganiu. To minimalizuje ryzyko błędów przedanalitycznych i reklamacji wyników.
Bo materiał naczynia może wprowadzać błąd przedanalityczny: szkło może powodować kontaminację jonami, a tworzywa mogą adsorbować niektóre związki. Skutkiem są wyniki zawyżone lub zaniżone, które nie odzwierciedlają rzeczywistego składu próbki. Dlatego dobór naczynia jest elementem zapewnienia jakości.
W procedurach laboratorium (SOP) oraz w normach i tabelach dotyczących pobierania, utrwalania i przechowywania próbek wody. Na egzaminie często dostajesz tabelę z oznaczeniami materiałów (np. szkło, szkło borokrzemowe, polietylen) i musisz dobrać materiał zgodny z wymaganiami.
Najczęstszy błąd to wybór "szkła", bo jest popularne w laboratoriach, bez sprawdzenia ograniczeń dla wszystkich parametrów. Drugi błąd to uznanie odpowiedzi "szkło lub polietylen" za zawsze poprawną. Wystarczy jeden parametr wykluczający szkło (np. potas), aby poprawny był tylko polietylen.
Ćwicz czytanie tabel: dla każdego parametru sprawdzaj materiał naczynia, utrwalanie i czas przechowywania, a potem wybieraj rozwiązanie spełniające wymagania dla całego zestawu badań. Ucz się też mechanizmów błędów przedanalitycznych (kontaminacja, sorpcja), bo pomagają logicznie uzasadnić wybór.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Polietylen jest właściwy, gdy próbka wody ma posłużyć do wielu oznaczeń obejmujących m.in. potas."

Źródła:

  • PN-EN ISO 5667-3:2024-10, "Jakość wody — Pobieranie próbek — Część 3: Utrwalanie i postępowanie z próbkami wody" (wymagania dot. naczyń i tabelaryczne zestawienia dopuszczalnych materiałów)
  • PN-EN ISO 5667-3:2018-08, "Jakość wody — Pobieranie próbek — Część 3: Utrwalanie i postępowanie z próbkami wody" (wymagania dot. doboru naczyń do oznaczeń)
  • ISO 5667-3:2018, Water quality — Sampling — Part 3: Preservation and handling of water samples (tabele doboru naczyń i zasady postępowania z próbkami)

Materiały:

  • PN-EN ISO 5667-3 (aktualne wydanie) – część dotycząca utrwalania i postępowania z próbkami
  • Instrukcje/SOP laboratorium dotyczące pobierania i transportu próbek wody
  • Materiały dydaktyczne z analityki środowiskowej: kontaminacja, adsorpcja, dobór naczyń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego