KWALIFIKACJA BUD23 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 5.
Dekoracyjny element architektoniczny w postaci ozdobnego wspornika, wykonany z kamienia, cegły lub drewna, podpierający rzeźbę, gzyms, kolumnę lub żebra sklepienia, mający najczęściej formę esownicy lub woluty, nazywa się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Konsola to ozdobny wspornik (często w formie woluty lub esownicy), który podtrzymuje elementy architektoniczne, np. gzyms, rzeźbę czy żebra sklepienia. Fryz jest pasem dekoracyjnym, a lizena i pilaster to elementy pionowego podziału ściany, nie wsporniki.

Pełne wyjaśnienie:

Określenie "dekoracyjny element architektoniczny w postaci ozdobnego wspornika" wskazuje na detal, którego funkcją jest podpieranie innego elementu (np. gzymsu, rzeźby, fragmentu kolumny lub żeber sklepienia), a jednocześnie pełni rolę estetyczną. Takim elementem jest konsola – wspornik wysunięty przed lico muru, często profilowany i dekorowany. W opisie podano także typową formę: esownica lub woluta, co jest bardzo charakterystyczne dla konsol spotykanych w architekturze historycznej.

Pozostałe propozycje odnoszą się do innych typów detali elewacyjnych i ich pomylenie wynika zwykle z tego, że wszystkie są "ozdobami", ale mają inną geometrię i funkcję:

  • "fryzem" – fryz to zwykle poziomy pas dekoracyjny (część belkowania lub pas ornamentu na elewacji). Jest elementem kompozycji i dekoracji, lecz nie jest "wspornikiem" podpierającym.
  • "lizeną" – lizena to płaski, pionowy pas lekko występujący z lica ściany. Służy artykulacji elewacji, ale nie pracuje jak wspornik i nie ma typowej formy woluty.
  • "pilastrem" – pilaster przypomina spłaszczoną kolumnę (często z bazą i głowicą) i jest elementem porządku architektonicznego lub dekoracyjnego podziału ściany. Także nie jest krótkim wspornikiem podpierającym gzyms czy rzeźbę.

W praktyce renowacyjnej poprawne rozpoznanie konsoli ma znaczenie przy opisie uszkodzeń (pęknięcia, odspojenia, ubytki profilu), doborze technologii naprawy (wzmocnienia, sklejenia, uzupełnienia) oraz przy zamawianiu rekonstrukcji detalu o odpowiednim profilu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Konsola to element wysunięty z lica ściany, pełniący rolę wspornika. Może podtrzymywać gzyms, balkon, rzeźbę lub inny detal. Często ma dekoracyjny profil, np. z motywem woluty, dlatego jest ważnym detalem w pracach renowacyjnych.
Konsola to zwykle krótki wspornik podpierający element ponad nią. Pilaster jest pionowym elementem przyściennym przypominającym spłaszczoną kolumnę, służącym podziałowi i dekoracji elewacji, a nie punktowemu podparciu gzymsu czy rzeźby.
Woluta (spiralny zwój) i esownica (profil w kształcie litery S) to częste motywy formujące profil ozdobnych wsporników. Taki kształt pomaga rozpoznać konsolę w detalu architektonicznym, zwłaszcza w obiektach historycznych i przy inwentaryzacji elewacji.
Fryz to najczęściej poziomy pas dekoracyjny na elewacji lub w belkowaniu. Jego zadaniem jest dekoracja i porządkowanie kompozycji, a nie przenoszenie obciążenia jak wspornik. Dlatego nie pasuje do opisu elementu "podpierającego gzyms lub rzeźbę".
Lizena to płaski, pionowy pas nieznacznie wystający z muru. Stosuje się ją do pionowego podziału elewacji, rytmizowania fasady lub podkreślenia osi. Nie jest elementem podpierającym, więc nie zastąpi konsoli przy opisie wspornika.
Najczęstsze pomyłki wynikają z podobieństwa "funkcji ozdobnej" i uczenia się definicji bez odniesienia do kształtu oraz roli. Uczniowie mylą elementy pionowe (lizena, pilaster) z elementami wsporczymi (konsola), bo kojarzą jedynie, że "to detal na elewacji".
Poprawne nazwanie konsoli jest potrzebne przy sporządzaniu opisu uszkodzeń, programu prac, kosztorysu i przedmiaru. Ułatwia też komunikację w zespole (wykonawca–kierownik–konserwator) oraz dobór technologii uzupełnień profilu i rekonstrukcji brakujących fragmentów.
Szukaj cechy funkcjonalnej: element jest wysunięty i "pracuje" pod obciążeniem detalu nad nim (gzyms, balkon, figura). Zwykle ma wyraźną stopę przy ścianie i część wsporczą. Pasy i podziały ściany (fryz, lizena, pilaster) nie mają tej roli.
Nie. Konsola może być wykonana z różnych materiałów spotykanych w detalu architektonicznym, np. kamienia, cegły, drewna lub materiałów sztucznych w rekonstrukcjach. Dla rozpoznania ważniejsze są funkcja wspornika i charakterystyczny kształt niż sam materiał.
Łącz definicję z obrazem i funkcją: przygotuj fiszki z nazwą, krótką cechą (np. "wspornik" vs "pas poziomy" vs "podział pionowy") i zdjęciem. Dodatkowo ćwicz opisywanie detalu własnymi słowami oraz porównuj podobne pojęcia parami, by ograniczyć pomyłki.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Konsola to ozdobny wspornik (często w formie woluty lub esownicy), który podtrzymuje elementy architektoniczne, np. gzyms, rzeźbę czy żebra sklepienia."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "konsola (archit.)" (definicja elementu jako wspornika), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/konsola;3924506.html - dostęp 2026-02-27
  • Encyklopedia PWN – hasło "fryz (archit.)" (definicja pasa dekoracyjnego), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/fryz;3908514.html - dostęp 2026-02-27
  • Encyklopedia PWN – hasło "lizena" (definicja pionowego pasa w murze), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/lizena;3936520.html - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Słowniki terminów architektonicznych (drukowane lub online) z hasłami: konsola, fryz, lizena, pilaster
  • Podręczniki do historii architektury z rozdziałem o detalach (porządki architektoniczne, elementy elewacji)
  • Albumy i atlasy detalu architektonicznego z ilustracjami wolut i wsporników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego