KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 11.
Diagram przedstawia sygnał wejściowy IN i sygnał wyjściowy Q przekaźnika czasowego. Jest to przekaźnik realizujący
Ilustracja przedstawia diagram sygnałów związanych z przekaźnikiem czasowym, używanym w kontekście kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opóźnione włączenie oznacza, że po pojawieniu się stanu "1" na wejściu IN wyjście Q nie zmienia się od razu, tylko dopiero po upływie nastawionego czasu. Jeśli na diagramie Q startuje z opóźnieniem względem zbocza narastającego IN, odpowiada to tej funkcji, a nie opóźnionemu wyłączeniu ani impulsowi czasowemu.

Pełne wyjaśnienie:

W przekaźnikach czasowych (oraz w sterownikach PLC) typ funkcji rozpoznaje się po tym, kiedy zmienia się wyjście Q w odpowiedzi na zmianę wejścia IN. W zadaniu podano przebiegi czasowe IN oraz Q, więc kluczowe jest porównanie momentu przejścia IN w stan "1" ze startem Q.

Funkcja opóźnionego włączenia polega na tym, że po pojawieniu się sygnału sterującego na wejściu IN wyjście Q załącza się dopiero po upływie ustawionego czasu. Innymi słowy: jest zwłoka od zbocza narastającego IN do zbocza narastającego Q. Taki przebieg stosuje się m.in. do sekwencyjnego startu napędów lub do "odfiltrowania" krótkich impulsów.

Odpowiedź opóźnione wyłączenie dotyczy sytuacji odwrotnej: Q załącza się szybko po IN, natomiast po zaniku IN utrzymuje się jeszcze przez określony czas (zwłoka od zbocza opadającego IN do opadania Q). Jeśli na diagramie widać, że problemem jest opóźniony start Q, to nie jest to ta funkcja.

Odpowiedzi włączenie na określony czas i wyłączenie na określony czas opisują funkcje impulsowe/okienkowe: Q przyjmuje stan tylko na z góry określony okres, niezależnie od tego, jak długo utrzymuje się IN (albo wymusza przerwę na czas). W takich funkcjach rozpoznawalny jest charakterystyczny "impuls" o stałej szerokości. Jeżeli na diagramie Q po zwłoce po prostu przechodzi w stan aktywny (i utrzymuje go zgodnie z IN), to nie jest funkcja "na określony czas", tylko opóźnione załączenie.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj, czy opóźnienie dotyczy załączenia (reakcja na zbocze narastające) czy wyłączenia (reakcja na zbocze opadające), a dopiero potem rozważaj funkcje impulsowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To przekaźnik/funkcja, w której po podaniu sygnału sterującego (IN=1) wyjście (Q) załącza się dopiero po upływie nastawionego czasu. Dzięki temu można wprowadzić zwłokę startu urządzenia, np. uruchomić kolejny element sekwencji po kilku sekundach.
Patrz na zbocze narastające IN. Jeśli po przejściu IN z 0 na 1 wyjście Q pozostaje jeszcze przez pewien czas w 0 i dopiero potem przechodzi w 1, to jest to opóźnione włączenie. Kluczowa jest zwłoka między startem IN a startem Q.
W opóźnionym włączeniu zwłoka dotyczy momentu załączenia Q po pojawieniu się IN. W opóźnionym wyłączeniu Q zwykle załącza się szybko, ale po zaniku IN pozostaje jeszcze aktywne przez ustawiony czas. Rozróżniaj, czy opóźnienie jest na początku, czy na końcu.
Bo obie funkcje mogą "zaczynać się" po sygnale IN, ale TP daje impuls o stałej długości, a TON daje opóźnione załączenie, które potem trwa tak długo, jak spełniony jest warunek. Uczniowie często patrzą tylko na to, że "coś się dzieje po czasie", bez analizy, czy Q jest impulsem.
Stosuje się je do sekwencyjnego uruchamiania napędów, opóźnienia startu wentylacji/chłodzenia, odciążenia sieci przy rozruchu oraz do filtrowania krótkich zakłóceń wejścia. To typowa funkcja w automatyce maszyn, gdzie elementy mają startować w określonej kolejności.
Gdy potrzebujesz impulsu o stałej długości, niezależnie od czasu trwania sygnału IN, np. krótkie podanie smaru, przedmuch, zadziałanie sygnalizatora lub impuls startowy. Opóźnione włączenie służy do zwłoki, a nie do "odmierzania" czasu pracy Q jako impulsu.
IN to sygnał wejściowy sterujący (warunek zadziałania funkcji), a Q to sygnał wyjściowy (stan przekaźnika/wyjścia logicznego). Na wykresie porównuje się, jak zmiana IN wpływa na zmianę Q w czasie: czy jest zwłoka, podtrzymanie, czy impuls o stałej szerokości.
Najczęściej: pomijanie, czy analizujesz zbocze narastające czy opadające; mylenie "opóźnienia" z "impulsem"; nieuwzględnianie, że Q może zależeć od długości trwania IN; oraz odczyt bez porównania obu przebiegów na wspólnej osi czasu. Pomaga krok po kroku wskazać momenty przełączeń.
W typowej funkcji TON, jeśli IN zaniknie zanim minie nastawiony czas, odmierzanie zostaje przerwane, a Q nie załączy się. Dopiero gdy IN utrzyma się wystarczająco długo, Q przejdzie w 1. W praktyce to zachowanie wykorzystuje się do odrzucania krótkich zakłóceń.
Spójrz na moment, w którym Q włącza się i na moment, w którym Q wyłącza się. Jeśli opóźnione jest włączenie po pojawieniu się IN, to TON. Jeśli opóźnione jest wyłączenie po zaniku IN, to TOF. Ta prosta kontrola zwykle wystarcza bez analizowania całego wykresu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Opóźnione włączenie oznacza, że po pojawieniu się stanu "1" na wejściu IN wyjście Q nie zmienia się od razu, tylko dopiero po upływie nastawionego czasu."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (funkcje czasowe typu TON/TOF/TP – ujęcie ogólne)

Materiały:

  • Dokumentacja/artykuły dydaktyczne dotyczące funkcji TON, TOF, TP i ich przebiegów czasowych
  • Ćwiczenia z czytania wykresów czasowych w automatyce (wejście/wyjście, oś czasu)
  • Instrukcje przekaźników czasowych lub sterowników PLC omawiające funkcje czasowe (TON/TOF/TP)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego