KWALIFIKACJA CHM4 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 40.
Dla czterech różnych próbek gleb lekkich o odczynie kwaśnym oznaczono zawartość metali w mg/kg suchej masy. Wyniki zestawiono w tabeli:
Która próbka odpowiada glebie o stopniu zanieczyszczenia 0?
Dla czterech różnych próbek gleb lekkich o odczynie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stopień zanieczyszczenia 0 oznacza, że żadna z oznaczonych zawartości metali nie przekracza wartości granicznych z wiersza "0". W próbce 3 wszystkie wyniki (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni) są równe lub niższe od progów dla stopnia 0, więc ta próbka odpowiada glebie o zanieczyszczeniu 0.

Pełne wyjaśnienie:

Aby wskazać próbkę o stopniu zanieczyszczenia 0, trzeba porównać wyniki każdej próbki z wartościami granicznymi podanymi dla stopnia 0 (zawartość naturalna). Kluczowa zasada interpretacji jest wieloparametrowa: próbka może mieć stopień 0 tylko wtedy, gdy żaden z badanych metali nie przekracza odpowiedniego progu. Przekroczenie choćby jednego metalu oznacza, że stopień 0 nie jest spełniony.

Próbka 3 spełnia warunki stopnia 0, ponieważ jej wartości dla Pb, Cd, Zn, Cu i Ni są nie większe niż odpowiadające im progi w wierszu "0". To oznacza, że całościowo mieści się w zakresie tła naturalnego dla tej klasy gleb.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Próbka 1: zawiera wyraźne przekroczenia co najmniej części progów (np. bardzo wysokie Cu i Ni), więc nie może być stopniem 0.
  • Próbka 2: mimo niskich wartości niektórych metali, co najmniej jeden parametr przekracza próg stopnia 0 (np. Zn jest wyższy niż limit dla stopnia 0), więc stopień 0 odpada.
  • Próbka 4: część metali może być blisko progów, ale występuje przekroczenie co najmniej jednego z limitów stopnia 0 (np. Cu i/lub Ni), więc nie spełnia kryterium "bez przekroczeń".

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj wszystkie metale w próbce i traktuj progi jako maksymalne dopuszczalne dla danego stopnia, a nie jako wartości "typowe".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stopień 0 oznacza zawartość naturalną: wyniki metali w próbce nie mogą przekraczać wartości granicznych podanych w wierszu "0". Jeśli choć jeden metal jest powyżej progu, próbka nie spełnia stopnia 0 i należy ją rozważać w wyższym stopniu zanieczyszczenia.
Sprawdzasz każdy metal osobno (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni) i porównujesz z odpowiednim progiem dla stopnia 0. Warunek jest łączny: wszystkie metale muszą być ≤ progom. Jedno przekroczenie wystarcza, by odrzucić próbkę jako stopień 0.
Stopnie w tabeli są oparte na limitach dla poszczególnych metali. Stopień 0 opisuje sytuację bez przekroczeń tła naturalnego. Jeśli przekraczasz limit choć jednego metalu, to oznacza podwyższoną zawartość w tym zakresie i klasyfikacja "0" przestaje być spełniona.
mg/kg suchej masy oznacza miligramy metalu w 1 kilogramie całkowicie wysuszonej próbki. To ważne, bo wilgotność zmienia masę próbki "mokrej". Przeliczenie na suchą masę ujednolica wyniki i pozwala je porównywać z tabelami progów.
Najpierw wybierz w tabeli progi dla stopnia 0, a potem skanuj próbki w poszukiwaniu przekroczeń. Odrzucaj próbkę natychmiast, gdy znajdziesz wartość wyższą od progu. Zwykle zostaje jedna próbka bez żadnych przekroczeń.
Jeżeli pytanie brzmi "która próbka odpowiada stopniowi 0", to nie musisz klasyfikować wszystkich stopni. Wystarczy sprawdzić, która próbka nie przekracza progów z wiersza "0". Klasyfikacja do innych stopni jest dodatkowa i nie jest wymagana do odpowiedzi.
Najczęściej sprawdza się tylko jeden metal (np. ołów) i na tej podstawie wybiera próbkę. To błąd, bo klasyfikacja jest wieloparametrowa. Drugi typowy błąd to pomylenie progów: traktowanie wartości z tabeli jako "wartości typowych", a nie jako maksymalnych granic.
W interpretacji progów granicznych zwykle przyjmuje się, że wartość równa limitowi mieści się w danym stopniu (warunek ≤). Jeśli jednak w danym standardzie byłby zapis inaczej, musiałby być podany w treści. W tym zadaniu porównanie "nie przekracza" oznacza także równość.
Trzeba znaleźć metal, który przekracza limit stopnia 0. Nawet jeśli Cd czy Pb są niskie, to pojedyncze przekroczenie Zn, Cu lub Ni eliminuje próbkę. Dlatego zawsze sprawdzaj cały wiersz próbki w tabeli, a nie tylko 1–2 kolumny.
Ćwicz odczyt tabel i szybkie porównywanie z progami, ucz się jednostek (mg/kg s.m.) oraz zasady "jedno przekroczenie = odpada". Warto też powtarzać typowe metale oznaczane w glebach (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni) i ich interpretację w kontekście tła naturalnego.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Stopień zanieczyszczenia 0 oznacza, że żadna z oznaczonych zawartości metali nie przekracza wartości granicznych z wiersza "0"."

Źródła:

  • Materiał egzaminacyjny udostępniony w zadaniu: tabela progów stopni zanieczyszczenia oraz tabela wyników próbek (załączona ilustracja).

Materiały:

  • Podręcznik do analizy środowiskowej (metale ciężkie w glebach) – rozdział o interpretacji wyników
  • Materiały szkolne z chemii analitycznej: jednostki mg/kg, sucha masa, przygotowanie próbek
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z interpretacji tabel i klasyfikacji wyników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego