KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 22.
Długość lunety Keplera wynosi 200 mm. Jeśli okular posiada ogniskową równą 50 mm, to ogniskowa obiektywu wynosi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W lunecie Keplera (dla ustawienia na nieskończoność) długość tubusu jest równa sumie ogniskowych: L = f obiektywu + f okularu.
Stąd f obiektywu = 200 mm − 50 mm = 150 mm. Dodatni znak oznacza soczewkę skupiającą.

Pełne wyjaśnienie:

W klasycznej lunecie Keplera zarówno obiektyw, jak i okular są soczewkami skupiającymi. W typowym ustawieniu do obserwacji bardzo odległych obiektów (czyli "na nieskończoność") obraz pośredni wytwarzany przez obiektyw powstaje w jego ognisku, a okular jest ustawiony tak, aby to ognisko obiektywu pokrywało się z ogniskiem okularu.

W tym modelu (optyka geometryczna, przybliżenie cienkich soczewek) odległość między soczewkami, czyli praktyczna długość lunety, spełnia zależność:

L = fob + fok

Podstawiamy dane z zadania: L = 200 mm, fok = 50 mm. Zatem:

fob = L − fok = 200 mm − 50 mm = 150 mm

Poprawna jest odpowiedź +150 mm, ponieważ obiektyw lunety Keplera jest soczewką skupiającą (stąd dodatnia ogniskowa w najczęściej używanej szkolnej konwencji znaków).

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • +50 mm wynika z pomylenia ogniskowej obiektywu z ogniskową okularu (okular ma zwykle krótszą ogniskową).
  • -150 mm sugeruje soczewkę rozpraszającą jako obiektyw, co nie odpowiada konstrukcji lunety Keplera.
  • -50 mm jest błędem znaku oraz dodatkowo nie spełnia relacji długości (nie dawałoby L = 200 mm przy fok = 50 mm).

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pada "luneta Keplera", najpierw przypomnij sobie: "dwie soczewki skupiające" oraz "długość = suma ogniskowych". Dopiero potem podstawiaj liczby.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luneta Keplera to teleskop soczewkowy złożony z obiektywu i okularu, zwykle obu skupiających. Obiektyw tworzy obraz pośredni, a okular działa jak lupa, umożliwiając obserwację pod większym kątem. Obraz końcowy jest odwrócony, co jest typowe dla tej konstrukcji.
Dla obserwacji "na nieskończoność" (promienie wpadające równoległe) przyjmuje się zależność L = fob + fok. Oznacza to, że odległość między soczewkami jest sumą ich ogniskowych. W praktyce to przybliżenie z optyki geometrycznej dla cienkich soczewek.
Bo obraz pośredni od obiektywu powstaje w jego ognisku, a okular musi mieć swoje ognisko w tym samym miejscu, aby "wysłać" promienie równolegle do oka (wygodna obserwacja). Żeby ogniska się pokryły, soczewki trzeba rozsunąć o f obiektywu + f okularu.
W szkolnej konwencji znaków dodatnia ogniskowa oznacza soczewkę skupiającą. W lunecie Keplera zarówno obiektyw, jak i okular są skupiające, więc ich ogniskowe zapisuje się zwykle jako dodatnie. Ujemna ogniskowa sugerowałaby soczewkę rozpraszającą, typową np. dla innych układów.
Najczęściej myli się wzór na długość z innymi zależnościami (np. na powiększenie), albo bezrefleksyjnie wybiera ogniskową okularu jako wynik. Częsty jest też błąd znaku: uczniowie przenoszą konwencję z soczewek rozpraszających, mimo że luneta Keplera ma soczewki skupiające.
W lunecie obiektyw zwykle ma dłuższą ogniskową (zapewnia większą zdolność zbierania i tworzy obraz pośredni), a okular ma krótszą ogniskową (działa jak lupa). Jeśli w zadaniu podano długość i ogniskową okularu, to ogniskowa obiektywu często wychodzi większa.
Gdy układ nie jest ustawiony na obserwację "na nieskończoność" (np. wymagana jest inna pozycja ostrości), gdy uwzględnia się grubość soczewek, dystanse mechaniczne lub soczewki nie są traktowane jako cienkie. Wtedy długość mechaniczna tubusu może różnić się od prostej sumy ogniskowych.
Stosujesz przekształcenie wzoru L = f obiektywu + f okularu, czyli f obiektywu = L − f okularu. Następnie podstawiasz liczby w tych samych jednostkach (np. mm). To typowe zadanie rachunkowe z optyki geometrycznej spotykane w kwalifikacjach optycznych.
Luneta Keplera daje obraz odwrócony (względem obiektu), ponieważ powstaje rzeczywisty obraz pośredni w ognisku obiektywu, a okular go powiększa. W przyrządach do obserwacji naziemnych stosuje się dodatkowe układy odwracające, ale w astronomicznych często nie jest to potrzebne.
Często pojawiają się obliczenia związane z: doborem ogniskowych obiektywu i okularu, długością prostych układów obserwacyjnych, rozpoznaniem soczewki skupiającej/rozpraszającej po znaku ogniskowej oraz interpretacją parametrów układu. Kluczowe jest rozumienie, co wynika z geometrii promieni.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • OpenStax, University Physics Volume 3, rozdział "Optics" (sekcja o teleskopach) – https://openstax.org/details/books/university-physics-volume-3 (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: "Keplerian telescope" – https://en.wikipedia.org/wiki/Keplerian_telescope (dostęp: 2026-03-01)
  • HyperPhysics (Georgia State University): "Astronomical Telescope / Kepler telescope" – http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/geoopt/telescope.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik do optyki geometrycznej (rozdział: przyrządy optyczne, lunety)
  • Materiały dydaktyczne z pracowni: budowa i regulacja lunet (kolimacja, ustawienie na nieskończoność)
  • Kursy/lekcje dotyczące cienkich soczewek i ogniskowej (zadania rachunkowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego