W gminie kluczowe jest rozróżnienie ról: rada gminy to organ stanowiący i kontrolny, a organ wykonawczy (wójt/burmistrz/prezydent) odpowiada za bieżące prowadzenie spraw i realizację przyjętych rozstrzygnięć. W pytaniu sprawdzana jest właśnie ta podstawowa zasada podziału kompetencji.
Odpowiedź "uchwalanie budżetu gminy." jest prawidłowa, ponieważ budżet jest aktem o charakterze uchwałodawczym: to rada podejmuje decyzję w formie uchwały, przyjmując plan dochodów i wydatków oraz upoważnienia, które później są realizowane w praktyce. Na egzaminie najczęściej rozpoznaje się kompetencje rady po czasownikach typu: "uchwala", "ustanawia", "podejmuje uchwałę", "określa kierunki".
Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do czynności wykonawczych lub zarządczych:
- "określanie sposobu wykonywania uchwał." sugeruje ingerencję w realizację uchwał, co jest typowe dla organu wykonawczego (organizacja wykonania, nadzór nad realizacją), a nie dla organu stanowiącego.
- "gospodarowanie mieniem komunalnym." brzmi wiarygodnie, bo dotyczy ważnego obszaru funkcjonowania gminy, ale jest kojarzone z zarządzaniem bieżącym (czynnościami wykonawczymi). Rada może wyznaczać zasady lub kierunki, natomiast codzienne gospodarowanie ma charakter wykonawczy.
- "zatrudnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych." to również sfera zarządzania i kadr; w praktyce decyzje zatrudnieniowe są związane z kierowaniem jednostkami i wykonywaniem zadań, a nie z uchwałodawstwem.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedzi pojawia się czynność "uchwalanie" (budżetu, programu, planu) – najpierw rozważ radę. Gdy pojawia się "wykonywanie", "gospodarowanie", "zatrudnianie" – najpierw rozważ organ wykonawczy lub kierowników jednostek.
