KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 36.
Do określenia luzów pomiędzy łożem tokarki a suportem wykorzystuje się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Szczelinomierz służy do pomiaru i kontroli wielkości szczelin oraz luzów między współpracującymi powierzchniami, np. między łożem tokarki a elementami suportu poruszającymi się po prowadnicach. Liniał sprawdza prostoliniowość, a suwmiarka i wysokościomierz mierzą wymiary, nie samą szczelinę.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu chodzi o określenie luzu/szczeliny między łożem tokarki (prowadnicami) a suportem. Taka wielkość ma postać prześwitu między dwiema powierzchniami współpracującymi, dlatego dobiera się przyrząd, który pozwala bezpośrednio sprawdzić, "jaka blaszka wchodzi" w szczelinę.

Odpowiedź "szczelinomierz" jest poprawna, ponieważ szczelinomierz (zestaw listków o znanych grubościach) jest przeznaczony do pomiaru szczelin i luzów. W praktyce umożliwia kontrolę zużycia lub ustawienia elementów prowadzących, gdy potrzebujemy ocenić wartość prześwitu w konkretnym miejscu.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiego zadania:

  • "liniał krawędziowy" stosuje się typowo do sprawdzania prostoliniowości, płaskości i przylegania (np. z prześwitem na światło lub z użyciem tuszu). Nie jest to podstawowy przyrząd do ilościowego określania luzu między częściami.
  • "suwmiarka uniwersalna" służy do pomiaru wymiarów zewnętrznych, wewnętrznych i głębokości. Przy szczelinach między współpracującymi powierzchniami zwykle nie da się jej prawidłowo przyłożyć tak, by bezpośrednio i wiarygodnie odczytać luz.
  • "wysokościomierz mikrometryczny" jest przyrządem do precyzyjnego wyznaczania wysokości względem płyty pomiarowej. Sprawdza się w trasowaniu i pomiarach wysokościowych, a nie w prostym badaniu prześwitu między łożem a suportem.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się słowo luz lub szczelina między elementami, pierwszym skojarzeniem powinien być przyrząd do pomiaru grubości szczeliny (szczelinomierz), a nie przyrządy do wymiarów liniowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szczelinomierz to zestaw listków (płytek) o znanej grubości, używany do sprawdzania wielkości szczelin i luzów między elementami. W praktyce wsuwasz listek w szczelinę i dobierasz grubość tak, aby przejście było "na lekki opór", co daje ocenę luzu.
Najczęściej mierzy się go przez próbę wsunięcia odpowiedniego listka szczelinomierza w miejscu, gdzie występuje prześwit. Ważne jest oczyszczenie powierzchni prowadnic, brak zadziorów oraz wykonywanie kontroli w kilku punktach, bo zużycie może być nierównomierne.
Suwmiarka mierzy wymiary między szczękami lub głębokość, ale luz na prowadnicach to często mały prześwit w trudno dostępnym miejscu. Trudno ją stabilnie przyłożyć tak, by odczyt dotyczył wyłącznie szczeliny, bez błędu od pochylenia i docisku.
Liniał krawędziowy wykorzystuje się głównie do kontroli prostoliniowości i przylegania powierzchni, np. przy ocenie stanu prowadnic, płaszczyzn czy ustawienia elementów. Może pomóc w ocenie geometrii, ale nie jest podstawowym narzędziem do ilościowego pomiaru luzu.
Wysokościomierz mikrometryczny stosuje się przy pomiarach wysokościowych na płycie traserskiej/pomiarowej, np. do wyznaczania wysokości stopni, trasowania, kontroli ustawień w przyrządach. To przyrząd do geometrii i wysokości, a nie do wsuwania w szczelinę.
Najczęstsze błędy to: pomiar na zabrudzonej powierzchni (fałszuje wynik), dobieranie listka "na siłę" (zawyża ocenę), pomiar w jednym punkcie mimo nierównego zużycia oraz ignorowanie zadziorów. Dobrą praktyką jest delikatny docisk i kilka punktów kontroli.
Tak. Nadmierny luz na prowadnicach może powodować drgania, gorszą jakość powierzchni, problemy z utrzymaniem wymiaru i stożkowatość. W eksploatacji tokarki kontrola luzów jest częścią oceny stanu technicznego i może wskazywać potrzebę regulacji lub remontu.
Warto rozróżniać: szczelinomierz (szczeliny/luz), suwmiarkę (wymiary zewn./wewn./głębokość), mikrometr (średnice/grubości), czujnik zegarowy (odchyłki i bicie), liniał (prostoliniowość) oraz wysokościomierz (wysokości na płycie). To częsta pułapka w pytaniach.
Luz to niepożądany prześwit/"wypad" między współpracującymi powierzchniami, np. między prowadnicą łoża a elementem suportu. Zbyt duży luz oznacza zużycie lub złe ustawienie, co pogarsza stabilność ruchu i powtarzalność pozycjonowania.
Najlepiej uczyć się poprzez skojarzenie: jaka wielkość jest mierzona (wymiar, odchyłka, szczelina, wysokość) i jak wygląda kontakt z detalem (szczęki, trzpień, listek, czujnik). Rób krótkie fiszki: przyrząd → zastosowanie → typowy przykład użycia.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że szczelinomierz służy do pomiaru i kontroli wielkości szczelin oraz luzów między współpracującymi powierzchniami, np. między łożem tokarki a elementami suportu poruszającymi się po prowadnicach.

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z metrologii warsztatowej (dział: przyrządy do pomiaru szczelin i luzów)
  • Instrukcje obsługi i DTR tokarek – rozdziały o regulacji i kontroli luzów suportu
  • Materiały dydaktyczne z obróbki skrawaniem dotyczące budowy i eksploatacji tokarek

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego