KWALIFIKACJA MEC3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 20.
Do sprawdzenia wielkości luzu pomiędzy suportem i łożem tokarki należy zastosować
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Szczelinomierz służy do bezpośredniego sprawdzania wielkości szczeliny (luzu) między dwiema powierzchniami przez dobór listka o znanej grubości.
Kątownik kontroluje geometrię (np. prostopadłość), czujnik zegarowy zwykle mierzy przemieszczenie/odchyłki, a sprawdzian do rowków dotyczy wymiarów rowków, nie luzu prowadnic.

Pełne wyjaśnienie:

Wielkość luzu pomiędzy suportem a łożem tokarki jest w praktyce rozumiana jako szczelina/odstęp między współpracującymi powierzchniami prowadzącymi lub elementami przylegającymi. Do takiego pomiaru najprostszy i typowy przyrząd to szczelinomierz, czyli zestaw płytek (listków) o znanych grubościach. Pomiar polega na wsunięciu odpowiedniego listka w miejsce, w którym występuje szczelina, i dobraniu takiej grubości, która wchodzi z wyczuwalnym, lekkim oporem. Dzięki temu otrzymuje się wartość luzu bez potrzeby przeliczania wskazań.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Kątownik służy głównie do kontroli geometrii (np. prostopadłości, równoległości, ustawienia elementów względem siebie). Nie jest przeznaczony do określania wartości szczeliny pomiędzy dwiema powierzchniami.
  • Czujnik zegarowy to przyrząd do pomiaru małych przemieszczeń i odchyłek (np. bicia, ugięć, nierówności) w układzie z odpowiednim mocowaniem. Może być używany w różnych procedurach diagnostycznych, ale sam w sobie nie jest "szczelinomierzem" i nie mierzy bezpośrednio grubości szczeliny listkiem o znanej wartości.
  • Sprawdzian do rowków jest przeznaczony do kontroli wymiarów i kształtu rowków (np. szerokości, głębokości w zależności od typu sprawdzianu). Nie służy do oceny luzu między suportem a łożem.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się sformułowanie "sprawdzenie luzu" rozumianego jako szczelina między powierzchniami, najczęściej właściwym wyborem jest szczelinomierz. Gdy mowa o odchyłkach ruchu, biciu lub przemieszczeniu podczas poruszania elementem, wtedy częściej rozważa się czujnik zegarowy (w odpowiednim układzie pomiarowym).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szczelinomierz to zestaw cienkich płytek (listków) o ściśle określonych grubościach. Służy do bezpośredniego sprawdzania wartości szczeliny/luzu między dwiema powierzchniami poprzez wsunięcie listka i dobranie grubości pasującej z lekkim oporem.
Najczęściej wykonuje się kontrolę szczeliny przez próbę wsunięcia listków szczelinomierza w miejsce potencjalnego odstępu między współpracującymi powierzchniami. Dobiera się największą grubość, która wchodzi poprawnie, co odpowiada wartości luzu (szczeliny).
Czujnik zegarowy mierzy przemieszczenie końcówki pomiarowej, czyli odchyłkę ruchu/położenia w czasie pomiaru. Do samej wartości szczeliny (grubości odstępu) prostszy i bezpośredni jest szczelinomierz, bo jego listki mają znaną grubość i "wypełniają" szczelinę.
Kątownik nie służy do pomiaru wartości luzu. Jest przyrządem do kontroli geometrii, np. prostopadłości lub ustawienia elementów względem siebie. Może pomóc ocenić błędy ustawienia, ale nie podaje wprost grubości szczeliny między powierzchniami.
Częste błędy to wciskanie listka "na siłę" (zawyżenie odczytu), używanie zabrudzonych lub zagiętych płytek, oraz pomiar w miejscu z opiłkami/olejem tworzącymi fałszywy dystans. Ważne jest oczyszczenie powierzchni i wyczucie lekkiego oporu.
Czujnik zegarowy jest przydatny, gdy chcesz ocenić odchyłki ruchu, np. luz objawiający się przemieszczeniem elementu przy zmianie kierunku posuwu, bicie lub nierówności prowadzenia. Wtedy mierzy się zmianę wskazania podczas poruszania suportem lub docisku.
Łoże tokarki to część nośna obrabiarki z prowadnicami, po których porusza się m.in. suport. Stan prowadnic i dopasowanie do elementów ruchomych wpływają na dokładność obróbki. Nadmierny luz może pogarszać powtarzalność wymiarów i jakość powierzchni.
Typowe objawy to pogorszenie dokładności wymiarów, drgania i "falowanie" powierzchni, problemy z utrzymaniem stałej głębokości skrawania oraz trudność w precyzyjnym ustawianiu narzędzia. Luz może ujawniać się szczególnie przy zmianie kierunku posuwu.
Najpierw ustal, co jest mierzone: szczelina (grubość odstępu) czy przemieszczenie/odchyłka ruchu. Szczelina zwykle = szczelinomierz. Przemieszczenie i bicie = czujnik. Geometria kątowa = kątownik. Wymiary rowków = sprawdzian do rowków.
Najczęściej myli się szczelinomierz z czujnikiem zegarowym, bo oba kojarzą się z precyzją. Mechanizm pomiaru jest jednak inny: szczelinomierz daje bezpośrednią grubość szczeliny listkiem, a czujnik pokazuje zmianę położenia końcówki w układzie pomiarowym.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że szczelinomierz służy do bezpośredniego sprawdzania wielkości szczeliny (luzu) między dwiema powierzchniami przez dobór listka o znanej grubości.

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii warsztatowej (przyrządy do pomiaru szczelin i luzów)
  • Instrukcje BHP i organizacji pracy w pomiarach warsztatowych
  • Materiały dydaktyczne dotyczące budowy i eksploatacji tokarek oraz kontroli stanu prowadnic

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego