KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 25.
Do sterowania siłowników jednostronnego działania stosuje się zawory rozdzielające
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Siłownik jednostronnego działania ma jedno przyłącze robocze: zasilanie powoduje wysuw, a powrót realizuje sprężyna lub siła zewnętrzna po odpowietrzeniu. Do takiej funkcji wystarcza rozdzielacz o 3 drogach i 2 położeniach, czyli 3/2 (zasilanie–wyjście–odpowietrzenie).

Pełne wyjaśnienie:

W pneumatyce zapis typu rozdzielacza w formie x/y oznacza: x – liczbę dróg (portów/przyłączy), y – liczbę położeń (stanów przełączenia). Dobór rozdzielacza do siłownika wynika z tego, ile przyłączy roboczych ma siłownik oraz jak ma być realizowane odpowietrzanie.

Siłownik jednostronnego działania ma zwykle tylko jedno przyłącze robocze do komory roboczej. Wysuw uzyskuje się przez podanie sprężonego powietrza do tej komory, natomiast powrót następuje dzięki sprężynie w siłowniku albo działaniu siły zewnętrznej. Żeby powrót był możliwy, komora musi zostać odpowietrzona.

Z tego powodu typowym i właściwym wyborem jest rozdzielacz 3/2, ponieważ zapewnia trzy potrzebne funkcje w dwóch stanach:

  • połączenie zasilania z wyjściem roboczym (napełnienie komory – ruch roboczy),
  • odcięcie zasilania i połączenie wyjścia roboczego z odpowietrzeniem (spadek ciśnienia – powrót siłownika).

Odpowiedź "4/2" jest typowa dla sterowania odbiornikiem wymagającym dwóch niezależnych wyjść roboczych lub dodatkowego portu w układzie; dla siłownika jednostronnego zwykle jest to rozwiązanie zbędne i nie wynika z minimalnych wymagań funkcjonalnych. "5/2" jest standardowo kojarzony z siłownikiem dwustronnego działania, bo zapewnia dwa wyjścia robocze (na dwie komory siłownika) oraz dwa odpowietrzenia. "4/3" to rozdzielacz trójpołożeniowy, stosowany tam, gdzie potrzebne jest położenie środkowe (np. zatrzymanie/odciążenie w stanie neutralnym) – to inny zakres funkcji niż proste sterowanie siłownikiem jednostronnym.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "jednostronnego działania", najpierw policz przyłącza robocze siłownika (zwykle jedno), a potem sprawdź, czy wybrany rozdzielacz umożliwia zarówno zasilenie, jak i odpowietrzenie tej samej linii.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis 3/2 oznacza rozdzielacz o 3 drogach (portach/przyłączach) i 2 położeniach pracy. W praktyce daje to możliwość zasilenia wyjścia roboczego oraz jego odpowietrzenia w drugim stanie, co jest typowe dla prostych układów pneumatycznych.
Najczęściej potrzebujesz portu zasilania, portu wyjścia roboczego do siłownika oraz portu odpowietrzenia. Dzięki temu można podać ciśnienie do komory siłownika, a potem bezpiecznie ją odpowietrzyć, aby umożliwić powrót sprężyną lub siłą zewnętrzną.
Siłownik jednostronny ma jedno przyłącze robocze, więc trzeba tylko przełączać tę samą linię między zasilaniem a odpowietrzeniem. Rozdzielacz 3/2 realizuje dokładnie te dwie funkcje w dwóch położeniach, bez nadmiarowych portów i bez komplikowania schematu.
Siłownik jednostronnego działania wykonuje ruch roboczy ciśnieniem powietrza, a powrót realizuje sprężyna lub obciążenie zewnętrzne. Siłownik dwustronnego działania ma dwa przyłącza robocze i oba kierunki ruchu są wymuszane ciśnieniem, dlatego zwykle steruje się go rozdzielaczem typu 5/2 lub 4/2.
W praktyce da się zbudować układ, w którym rozdzielacz 5/2 steruje siłownikiem jednostronnym, ale jest to zwykle rozwiązanie nieoptymalne: ma nadmiarowe porty i inne przeznaczenie (dwa wyjścia robocze dla dwóch komór). W zadaniach egzaminacyjnych oczekuje się doboru właściwego i typowego.
Na schemacie pneumatycznym siłownik jednostronnego działania ma zazwyczaj oznaczoną sprężynę powrotną i tylko jedno przyłącze robocze. Obecność sprężyny to silna wskazówka, że powrót nie jest realizowany ciśnieniem z drugiej strony tłoka.
Rozdzielacz 4/3 ma 4 drogi i 3 położenia, w tym położenie środkowe. Stosuje się go, gdy potrzebny jest dodatkowy stan "neutralny" (np. zatrzymanie, odciążenie lub blokada w pozycji środkowej). To bardziej złożona funkcja niż typowe sterowanie siłownikiem jednostronnym.
Najczęstsze błędy to: dobór zaworu "na pamięć" (np. zawsze 5/2), mylenie znaczenia zapisu dróg i położeń oraz pomijanie odpowietrzenia. Warto zawsze przeanalizować liczbę przyłączy siłownika i sprawdzić, czy wybrany rozdzielacz zapewnia właściwe napełnianie i opróżnianie komory.
Odpowietrzenie jest potrzebne zawsze wtedy, gdy element wykonawczy ma zmienić stan dzięki spadkowi ciśnienia w komorze (np. powrót sprężyną w siłowniku jednostronnym). Bez odpowietrzenia powietrze pozostaje uwięzione, co może blokować ruch lub spowalniać działanie układu.
Ćwicz rozpoznawanie oznaczeń 3/2, 4/2, 5/2, 4/3 i łącz je z typem siłownika oraz liczbą przyłączy. Pomaga też rozwiązywanie zadań na prostych schematach: wskaż zasilanie, wyjście robocze i odpowietrzenie oraz opisz, co dzieje się w każdym położeniu zaworu.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Siłownik jednostronnego działania ma jedno przyłącze robocze: zasilanie powoduje wysuw, a powrót realizuje sprężyna lub siła zewnętrzna po odpowietrzeniu."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z pneumatyki siłowej dla techników/mechatroników (dział: rozdzielacze i siłowniki)
  • Instrukcje i katalogi producentów aparatury pneumatycznej (sekcja: zawory rozdzielające i zastosowania)
  • Ćwiczenia z czytania schematów pneumatycznych (symbole, porty, stany spoczynkowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego