KWALIFIKACJA MEC8 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 5.
Do wykonania otworu pod gwint M22 w mosiądzu należy użyć wiertła
Ilustracja przedstawia tabelę, która jest częścią pytania egzaminacyjnego związanego z kwalifikacją zawodową TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Średnicę wiertła pod gwint dobiera się z tablic technologicznych albo ze wzoru d0 = d − P (średnica nominalna minus skok). W tym zadaniu dla gwintu M22 przewidziano wiertło ϕ19,25, aby pozostawić właściwy naddatek materiału na wykonanie zarysu gwintu w mosiądzu.

Pełne wyjaśnienie:

Przy wykonywaniu gwintu wewnętrznego najpierw wierci się otwór pod gwintownik, a dopiero potem nacina gwint. Kluczowe jest dobranie średnicy wiertła tak, aby po gwintowaniu uzyskać prawidłowy zarys gwintu: otwór nie może być ani za mały (bo rosną opory skrawania i ryzyko uszkodzenia gwintownika), ani za duży (bo gwint będzie "płytki" i mniej wytrzymały).

W praktyce warsztatowej stosuje się:

  • tablice średnic wierteł pod gwinty metryczne (najpewniejsza metoda na egzaminie, gdy wartości są podane w materiałach lub wynikają z przyjętej tabeli),
  • zależność przybliżoną d0 = d − P, gdzie d0 to średnica otworu, d średnica nominalna gwintu (np. 22 mm dla M22), a P skok gwintu.

Odpowiedź "ϕ19,25" jest zgodna z założeniem zadania dla gwintu M22 w mosiądzu i wskazuje średnicę wiertła, która zostawia odpowiedni naddatek na nacięcie gwintu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "ϕ17,25" oznaczałoby znacznie mniejszy otwór. Taki dobór zwykle powoduje zbyt duże obciążenie gwintownika i problemy z wykonaniem gwintu (duże opory, ryzyko zatarcia lub złamania narzędzia).
  • "ϕ8,4" jest typową wielkością spotykaną przy dużo mniejszych gwintach; dla M22 dawałoby to skrajnie za mały otwór, praktycznie uniemożliwiający poprawne gwintowanie.
  • "ϕ0,75" jest wielkością całkowicie nieadekwatną do gwintu M22 (to rząd wielkości skoku lub bardzo małych otworów), więc nie może być średnicą wiertła pod tak duży gwint.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w treści nie podano skoku (np. M22×2,5), zwykle oznacza to, że egzamin opiera się na konkretnej tablicy/założeniu. Gdy skok jest podany, wtedy łatwo sprawdzić wynik ze wzoru d0 = d − P.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpewniej korzysta się z tablic doboru wierteł pod gwintowniki. Gdy masz skok gwintu, możesz użyć przybliżenia: d0 = d − P, czyli średnica otworu równa się średnicy nominalnej gwintu pomniejszonej o skok. To pozwala ocenić, czy wynik jest logiczny.
Gwint wewnętrzny powstaje przez usunięcie materiału z otworu. Żeby gwintownik mógł "wyciąć" zarys gwintu, w otworze musi pozostać naddatek materiału. Dlatego wierci się otwór mniejszy od średnicy nominalnej gwintu (np. mniejszy niż 22 mm dla M22).
M22 oznacza gwint metryczny o średnicy nominalnej 22 mm. O dokładnej geometrii decyduje jeszcze skok (np. gwint zwykły lub drobnozwojny). W zadaniach egzaminacyjnych skok bywa domyślny albo wynika z tablic, dlatego warto umieć pracować z tabelami.
Najczęściej sama wartość tabelaryczna średnicy wiertła wynika z geometrii gwintu (średnica i skok), a nie z materiału. Materiał wpływa bardziej na dobór narzędzia, prędkości skrawania, chłodzenie i sposób prowadzenia gwintownika. W części zadań mogą wystąpić zalecane korekty technologiczne.
Zbyt mały otwór oznacza, że gwintownik musi usunąć za dużo materiału. Skutkiem są wysokie opory, ryzyko zatarcia, pogorszenie jakości gwintu, a nawet złamanie gwintownika (szczególnie w otworach nieprzelotowych). W praktyce traci się czas i można uszkodzić detal.
Zbyt duży otwór powoduje, że po nacięciu gwintu zostaje zbyt mała wysokość zarysu (gwint "płytki"). Taki gwint może mieć gorszą nośność, słabiej trzymać połączenie śrubowe i łatwiej się wyrobić. Często problem wychodzi dopiero podczas montażu lub próby obciążeniowej.
Zależy od zadania. Często wystarcza znajomość zasady doboru z tablic oraz umiejętność oceny wyniku ze wzoru d0 = d − P. Jeśli skok nie jest podany, zadanie zwykle zakłada konkretną wartość tabelaryczną. Warto umieć obie metody.
Średnica wiertła będzie podana jako wartość w milimetrach z symbolem średnicy (np. ϕ19,25) i zwykle jest wyraźnie mniejsza od średnicy gwintu. Skok gwintu to odległość między zwojami (np. 2,5) i jest znacznie mniejszą liczbą. Mylenie tych pojęć to częsty błąd testowy.
Po wierceniu potrzebujesz gwintownika (zwykle zestawu lub gwintownika maszynowego), odpowiedniego uchwytu/oprawki, środka smarnego do gwintowania (dobranego do materiału) oraz narzędzi do fazowania i gratowania krawędzi otworu. Bez fazy łatwiej o uszkodzenie pierwszych zwojów.
W praktyce stosuje się konkretne średnice z normalnego szeregu wierteł oraz wartości z tablic technologicznych. Drobna różnica może wynikać z przyjętej tabeli, tolerancji i wymaganej jakości gwintu. Na egzaminie trzeba trzymać się wartości wskazanej w odpowiedziach i konwencji zadania.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Średnicę wiertła pod gwint dobiera się z tablic technologicznych albo ze wzoru d0 = d − P (średnica nominalna minus skok)."

Źródła:

  • The Engineering ToolBox: "Metric Threads - Drills for Tapping" (tapping drill sizes and principle), https://www.engineeringtoolbox.com/metric-threads-drills-d_1534.html (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN): "ISO metric screw thread" (zależność skoku i średnicy, pojęcia d i P), https://en.wikipedia.org/wiki/ISO_metric_screw_thread (dostęp: 2026-03-01)
  • Dormer Pramet: "Tap & Drill Chart" (zasada doboru wiertła pod gwintownik, tabele producenta), https://www.dormerpramet.com/en-gb/resources/tap-drill-chart (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Tablice technologiczne doboru średnic otworów pod gwinty metryczne (pod gwintowniki)
  • Podręcznik obróbki skrawaniem: wiercenie i gwintowanie
  • Instrukcje producentów gwintowników i wierteł (dobór średnic, tolerancje, zalecenia materiałowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego