KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2013

PYTANIE NR 1.
Dwie części substancji leczniczej rozpuszczają się w 400 częściach rozpuszczalnika. Na podstawie załączonej tabeli określ rozpuszczalność tej substancji.
Ilustracja przedstawia tabelę dotyczącą rozpuszczalności substancji według Farmakopei Polskiej VIII.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozpuszczalność opisuje, ile części rozpuszczalnika potrzeba do rozpuszczenia 1 części substancji. Skoro 2 części rozpuszczają się w 400 częściach, to 1 część w 200. W tabelach farmakopealnych zakres 100–1000 części odpowiada określeniu trudno rozpuszczalna.

Pełne wyjaśnienie:

W opisowej (tabelarycznej) klasyfikacji rozpuszczalności kluczowe jest sprowadzenie danych do postaci: ile części rozpuszczalnika przypada na 1 część substancji. Dopiero taki zapis porównuje się z progami z tabeli.

Tu podano, że 2 części substancji rozpuszczają się w 400 częściach rozpuszczalnika. Aby uzyskać przelicznik na 1 część, dzielimy obie wartości przez 2: 1 część substancji rozpuszcza się w 200 częściach rozpuszczalnika. Otrzymany wynik "1 w 200" wskazuje na rozpuszczalność niezbyt dużą.

W typowych tabelach stosowanych w farmacji (materiały farmakopealne/dydaktyczne) zakres, w którym do rozpuszczenia 1 części substancji potrzeba od ok. 100 do ok. 1000 części rozpuszczalnika, odpowiada określeniu "trudno rozpuszczalna". Dlatego ta odpowiedź jest zgodna z obliczeniem i z progami tabeli.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe? "Bardzo łatwo rozpuszczalna" oraz "łatwo rozpuszczalna" odnoszą się do sytuacji, gdy potrzeba zdecydowanie mniej rozpuszczalnika na 1 część substancji (mniejsze liczby w mianowniku). "Dość trudno rozpuszczalna" zwykle odpowiada progom bardziej restrykcyjnym (wymaga większej ilości rozpuszczalnika niż 200). Najczęstszy błąd to nieprzeliczenie proporcji do 1 części substancji albo oparcie się na intuicji zamiast na tabeli.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Trzeba sprowadzić proporcję do 1 części substancji. Dzielisz obie liczby przez 2: 2/400 → 1/200. Dopiero wynik "1 w 200" porównujesz z progami w tabeli rozpuszczalności.
To kategoria opisowa wskazująca, że do rozpuszczenia 1 części substancji potrzeba stosunkowo dużo rozpuszczalnika. W praktyce recepturowej może to oznaczać konieczność ogrzania, zastosowania współrozpuszczalnika lub innej technologii sporządzania.
"Części" to zapis proporcji niezależny od konkretnej masy/objętości. Pozwala łatwo skalować recepturę: jeśli znasz stosunek, możesz użyć 1 g, 10 g lub 100 g substancji, zachowując odpowiednio przeliczoną ilość rozpuszczalnika.
Najczęściej myli się zapis: zostawia się 2 w 400 zamiast przeliczyć na 1 w 200. Drugi błąd to wybór "łatwo/bardzo łatwo" na podstawie skojarzeń, a nie progów z tabeli. Trzeci to korzystanie z innej tabeli niż ta w zadaniu.
Nie, to zwykle różne przedziały w tabeli. Różnice zależą od źródła (tabela/standard). Na egzaminie kluczowe jest, by oprzeć się na dokładnej tabeli dołączonej do zadania i dobrać nazwę odpowiadającą konkretnemu zakresowi liczbowemu.
Przy sporządzaniu roztworów, kropli, mieszanek, a także przy ocenie, czy substancja nie wytrąci się po rozcieńczeniu. Pomaga też dobrać sposób rozcierania, kolejność łączenia składników i ewentualną potrzebę użycia odpowiedniego rozpuszczalnika.
Porównujesz liczbę 200 z progami w tabeli. Jeśli tabela mówi, że "trudno rozpuszczalna" obejmuje przypadki wymagające kilkuset części rozpuszczalnika (np. od ok. 100 do ok. 1000), to 200 mieści się w tym zakresie i wybór jest uzasadniony.
Nie zawsze. W zależności od źródła i kontekstu mogą to być części wagowe lub objętościowe, ale w zadaniach z tabelą klasyfikacji zwykle liczy się sama proporcja. Jeśli materiał egzaminacyjny to doprecyzowuje, należy stosować wskazaną interpretację.
Bo nazwy kategorii (np. "łatwo", "trudno", "dość trudno") są umowne i przypisane do konkretnych przedziałów liczbowych w danym standardzie. Tabela usuwa domysły: po obliczeniu proporcji wybierasz kategorię dokładnie z podanych progów.
Ćwicz dwa elementy: (1) szybkie przeliczanie proporcji do postaci "1 w X", (2) sprawne czytanie tabel (dobór przedziału). Warto też umieć wyjaśnić praktyczne skutki: co zrobić, gdy substancja rozpuszcza się słabo.
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Rozpuszczalność opisuje, ile części rozpuszczalnika potrzeba do rozpuszczenia 1 części substancji."

Materiały:

  • Tabele rozpuszczalności i terminologia farmaceutyczna z materiałów dydaktycznych do receptury
  • Podręczniki do receptury i technologii postaci leku (działy o rozpuszczalności i sporządzaniu roztworów)
  • Ćwiczenia rachunkowe z proporcji i przeliczeń stosowanych w recepturze

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego