KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 11.
W roztworze wodnym odczyn zasadowy (pH>7) wykazuje
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenobarbital sodowy jest solą sodową słabego kwasu, więc w wodzie powstają jony o charakterze zasadowym (hydroliza anionu) i roztwór ma pH > 7. Witamina C (kwas askorbinowy) zakwasza roztwór, a chlorowodorek papaweryny oraz bromek amonu zwykle dają odczyn kwaśny.

Pełne wyjaśnienie:

Odczyn roztworu wodnego (czyli to, czy pH jest mniejsze, równe lub większe od 7) zależy m.in. od tego, czy rozpuszczona substancja zachowuje się jak kwas, zasada, czy sól ulegająca hydrolizie.

Poprawna jest odpowiedź "fenobarbital sodowy." Fenobarbital w formie wolnej jest słabym kwasem, a jego sól sodowa zawiera anion sprzężony ze słabym kwasem. Taki anion w wodzie może wiązać protony (hydroliza anionu), zwiększając stężenie jonów wodorotlenkowych. Skutkiem jest odczyn zasadowy roztworu (pH > 7).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "amonowy bromek." To sól mocnego kwasu (HBr) i słabej zasady (amoniaku). Jon amonowy ulega hydrolizie kwasowej, więc roztwór ma tendencję do odczynu kwaśnego, a nie zasadowego.
  • "witamina C." To w praktyce kwas askorbinowy. Jako związek kwasowy obniża pH roztworu, więc odczyn będzie kwaśny.
  • "papaweryny chlorowodorek." "Chlorowodorek" oznacza sól utworzoną z zasady organicznej i kwasu solnego. W wodzie obecność kationu pochodzącego od zasady oraz anionu chlorkowego zwykle skutkuje odczynem kwaśnym (hydroliza kationu), co jest przeciwieństwem pH > 7.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi widzisz "sodowy/potasowy" przy związku kwasowym, często oznacza to sól, która może dawać roztwór bardziej zasadowy. Z kolei "chlorowodorek" i "amonowy" często kierują w stronę odczynu kwaśnego. Zawsze jednak myśl regułą: mocny kwas + słaba zasada → kwaśne; słaby kwas + mocna zasada → zasadowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odczyn zasadowy oznacza, że w roztworze jest relatywnie więcej jonów OH- niż H+, a pH jest większe niż 7. W praktyce wynika to z obecności zasad lub z hydrolizy soli, w której jeden z jonów "wytwarza" środowisko zasadowe po kontakcie z wodą.
W soli sodowej kation Na+ jest praktycznie obojętny, a anion pochodzi od słabego kwasu. Taki anion może wiązać proton z wody (hydroliza anionu), co zwiększa udział OH- w roztworze. Efektem bywa pH przesunięte w stronę zasadową.
Wskazówką są nazwy typu "chlorowodorek", "siarczan" czy "bromowodorek" przy substancjach zasadowych, bo to zwykle sole mocnych kwasów. Takie sole często dają roztwory o odczynie kwaśnym (hydroliza kationu). To reguła pomocnicza, nie absolutna.
Witamina C to kwas askorbinowy, więc po rozpuszczeniu w wodzie oddaje protony i obniża pH. Dlatego jej roztwory są typowo kwaśne. Na egzaminie warto kojarzyć: "witamina C" = związek kwasowy, a nie obojętny.
Pomaga analiza pochodzenia jonów: mocny kwas + słaba zasada zwykle daje odczyn kwaśny, a słaby kwas + mocna zasada zwykle daje zasadowy. Gdy oba składniki są mocne, roztwór bywa bliski obojętnemu. Kluczem jest hydroliza odpowiedniego jonu.
Chlorowodorek zawiera kation powstały z zasady organicznej po przyłączeniu protonu. Taki kation może częściowo oddawać proton do wody, zwiększając udział H+. W efekcie roztwór często ma odczyn kwaśny lub mniej zasadowy niż forma wolnej zasady.
Zwykle nie: jon amonowy NH4+ jest sprzężonym kwasem słabej zasady (amoniaku), więc ulega hydrolizie kwasowej i obniża pH. Roztwór bromku amonu ma więc typowo odczyn kwaśny. Na testach to częsty "haczyk" na mylenie soli z obojętnością.
pH wpływa na rozpuszczalność (np. wolne kwasy/zasady mogą się wytrącać), stabilność (część substancji szybciej się rozkłada w określonym pH) i zgodność mieszanin. Technik farmaceutyczny musi przewidywać te skutki przy sporządzaniu leków.
Najczęściej myli się: "sodowy" = obojętny (to nie zawsze prawda), "chlorowodorek" = zasadowy (zwykle przeciwnie), oraz traktuje się wszystkie sole jako neutralne. Pomaga schemat: sprawdź, czy jon pochodzi od słabego kwasu czy słabej zasady.
Najlepiej stworzyć tabelę: forma wolna (kwas/zasada) → typowa postać soli (np. sodowa, chlorowodorek) → przewidywany kierunek pH. Ćwicz na przykładach z listy substancji recepturowych i porównuj z danymi (np. pKa). Utrwal też pojęcie hydrolizy soli.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Fenobarbital sodowy jest solą sodową słabego kwasu, więc w wodzie powstają jony o charakterze zasadowym (hydroliza anionu) i roztwór ma pH > 7."

Źródła:

  • PubChem Compound Summary for Phenobarbital sodium (Acidity/Basicity; form of sodium salt): https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Phenobarbital-sodium (dostęp 2026-02-27)
  • PubChem Compound Summary for Ascorbic acid (vitamin C) (Acidity/Basicity; pKa): https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Ascorbic-acid (dostęp 2026-02-27)
  • PubChem Compound Summary for Ammonium bromide (Properties; aqueous solution behavior): https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Ammonium-bromide (dostęp 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik z chemii farmaceutycznej (działy: kwasy i zasady, sole, hydroliza soli)
  • Skrypt z receptury aptecznej (wpływ pH na rozpuszczalność i stabilność)
  • Bazy danych substancji: karty charakterystyki, bazy właściwości (pKa, forma soli)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego