KWALIFIKACJA ELM2 - PAŹDZIERNIK 2016 (test 2)

PYTANIE NR 1.
Które elementy tworzą układ sprzężenia zwrotnego w układzie przedstawionym na schemacie?
Ilustracja przedstawia schemat elektroniczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla montera-elektronika w kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ sprzężenia zwrotnego to gałąź, która pobiera część sygnału z wyjścia i podaje ją z powrotem na wejście, kształtując wzmocnienie i stabilność. Na schemacie taką pętlę tworzy tor z elementów R4–C4–R5, łączący wyjście z węzłem wejściowym. Pozostałe zestawy nie zamykają pętli wyjście–wejście.

Pełne wyjaśnienie:

Sprzężenie zwrotne w układach elektronicznych oznacza, że część sygnału z wyjścia wraca na wejście. Taka pętla może stabilizować pracę (sprzężenie ujemne), ustalać wzmocnienie, zmniejszać zniekształcenia lub kształtować pasmo przenoszenia. Żeby poprawnie wskazać elementy sprzężenia na schemacie, nie wystarczy rozpoznać "ładny" układ RC — trzeba prześledzić połączenia węzłów.

W praktyce identyfikacja pętli wygląda tak:

  • Najpierw odnajduje się węzeł wyjściowy (punkt, z którego sygnał jest podawany na obciążenie/na dalszy stopień).
  • Następnie szuka się gałęzi, która z tego węzła prowadzi do węzła wejściowego (często do wejścia wzmacniacza, wejścia odwracającego/nieodwracającego albo do punktu sumowania sygnałów).
  • Elementy leżące na tej drodze tworzą sieć sprzężenia. Jeśli po drodze jest rezystor–kondensator–rezystor, zwykle oznacza to zależność częstotliwościową sprzężenia (np. ograniczenie wzmocnienia dla wybranych częstotliwości).

W tym zadaniu za pętlę sprzężenia zwrotnego wskazano R4 C4 R5, czyli zestaw elementów tworzących drogę powrotu sygnału z wyjścia do wejścia (punktu sterowania). To spełnia definicję sprzężenia: połączenie wyjście → sieć → wejście.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Zwykle wynikają z typowych pomyłek:

  • "R6 C3 R7" może wyglądać jak klasyczna sieć RC, ale jeśli nie łączy węzła wyjściowego z wejściowym, to jest raczej filtrem, członem czasowym albo fragmentem polaryzacji, a nie sprzężeniem.
  • "R8 C5 R5" zawiera element wspólny z prawidłową odpowiedzią, co bywa pułapką: obecność jednego właściwego rezystora nie wystarcza, jeśli reszta nie domyka właściwej ścieżki wyjście–wejście.
  • "R2 C2 R3" często odpowiada gałęzi wejściowej lub lokalnemu filtrowaniu, które kształtuje sygnał na wejściu, ale nie stanowi powrotu z wyjścia.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli masz wątpliwość, zaznacz ołówkiem drogę "powrotu" od wyjścia do wejścia. Sprzężenie zwrotne zawsze musi mieć kierunek logiczny: informacja o wyjściu musi wrócić do punktu porównania/sumowania na wejściu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzężenie zwrotne to celowe doprowadzenie części sygnału z wyjścia z powrotem na wejście układu. Dzięki temu można ustalić wzmocnienie, poprawić stabilność, zmniejszyć zniekształcenia albo ukształtować pasmo przenoszenia. Kluczowe jest istnienie pętli: wyjście → sieć → wejście.
Znajdź węzeł wyjściowy, a potem prześledź połączenie, które wraca do węzła wejściowego (punktu sumowania sygnałów). Elementy leżące na tej drodze tworzą sprzężenie. Nie sugeruj się samym układem RC/RR — liczy się to, czy gałąź faktycznie łączy wyjście z wejściem.
Rezystory w sprzężeniu najczęściej ustawiają poziom (np. wzmocnienie), a kondensatory nadają zależność częstotliwościową (filtrację, kompensację, ograniczenie pasma). Taka sieć może zapobiegać oscylacjom i poprawiać stabilność. To jednak nie reguła: o sprzężeniu decyduje połączenie wyjście–wejście.
Nie. Sprzężenie może być ujemne (stabilizuje i zmniejsza wzmocnienie, ale poprawia liniowość) albo dodatnie (może prowadzić do niestabilności lub celowo do generacji drgań, np. w generatorach). W zadaniach schematowych zwykle rozpoznaje się samą pętlę; znak sprzężenia wynika z miejsca podania sygnału.
Najczęściej mylone są: kondensatory odsprzęgające zasilanie (do masy), filtry na wejściu, elementy obciążenia na wyjściu oraz gałęzie polaryzacji tranzystora/układu. Wyglądają "typowo", ale nie łączą wyjścia z wejściem. Pomaga sprawdzenie, czy sygnał wraca do punktu sterowania.
W praktyce serwisowej sprzężenie zwrotne wpływa na stabilność i poziom sygnału. Uszkodzenie elementu w pętli (np. przerwa w rezystorze) może skutkować zbyt dużym wzmocnieniem, przesterowaniem, wzrostem szumów lub nawet wzbudzaniem. Dlatego diagnoza często obejmuje kontrolę elementów w pętli.
Sprawdź, czy jeden koniec gałęzi jest w węźle wyjściowym, a drugi wraca do węzła wejściowego (miejsca, gdzie sygnał jest podawany do elementu aktywnego). Jeśli gałąź idzie do masy lub do zasilania, to zwykle nie jest sprzężeniem, tylko filtracją/odsprzęganiem.
To zależy od zadania. Czasem wystarcza identyfikacja elementów pętli na schemacie, a czasem trzeba wyznaczyć wzmocnienie lub częstotliwość graniczną (np. z wartości R i C). W tym typie pytania kluczowa jest umiejętność czytania schematu i rozpoznanie ścieżki wyjście–wejście.
Typowe błędy to wybór elementów "najbliżej wzmacniacza" zamiast tych, które faktycznie łączą węzły, oraz sugerowanie się tym, że odpowiedź ma podobny układ (R–C–R). Częsty jest też błąd nieuwzględnienia wspólnego elementu: obecność jednego poprawnego rezystora nie oznacza, że cały zestaw jest właściwy.
Ćwicz na różnych schematach: zaznaczaj węzeł wyjściowy i wejściowy oraz rysuj strzałkami tor powrotu sygnału. Dobrą metodą jest "test pętli": czy istnieje droga wyjście → elementy pasywne → wejście? Warto też rozróżniać odsprzęganie (do masy) od sprzężenia (do wejścia).
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Układ sprzężenia zwrotnego to gałąź, która pobiera część sygnału z wyjścia i podaje ją z powrotem na wejście, kształtując wzmocnienie i stabilność."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Sprzężenie zwrotne" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99%C5%BCenie_zwrotne - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL): "Wzmacniacz operacyjny" (sekcje o sprzężeniu zwrotnym i konfiguracjach) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wzmacniacz_operacyjny - dostęp 2026-02-27
  • All About Circuits: "Negative Feedback" (podstawy pętli sprzężenia) – https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-8/negative-feedback/ - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do elektroniki analogowej (działy: wzmacniacze, sprzężenie zwrotne, stabilność)
  • Materiały dydaktyczne do czytania schematów (oznaczenia R, C, węzły, prowadzenie ścieżki sygnału)
  • Kursy/artykuły o sprzężeniu zwrotnym (ujemne/dodatnie) i roli sieci RC w pętli

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego