KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 18.
Gęstość próbki ciekłej oznacza się bezpośrednio przy pomocy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Gęstość cieczy można oznaczyć bezpośrednio areometrem, czyli pływakiem wyskalowanym w jednostkach gęstości. Konduktometr mierzy przewodnictwo elektryczne, kolorymetr ocenia barwę/absorpcję, a potencjometr służy do pomiaru potencjału (np. w układach elektrochemicznych).

Pełne wyjaśnienie:

Gęstość cieczy to wielkość fizyczna informująca, jaka masa przypada na jednostkę objętości. W praktyce przemysłu chemicznego często potrzebny jest szybki, prosty pomiar tej wielkości dla roztworów, surowców i produktów.

Odpowiedź "areometru" jest poprawna, ponieważ areometr jest przyrządem przeznaczonym do bezpośredniego wyznaczania gęstości cieczy metodą pływakową. Przyrząd zanurza się w badanej cieczy, a położenie pływaka (wynikające z siły wyporu) odpowiada określonej wartości gęstości odczytywanej ze skali.

Pozostałe propozycje dotyczą innych wielkości i dlatego nie pasują do pytania:

  • "konduktometru" – służy do pomiaru przewodnictwa elektrycznego roztworu. Jest przydatny np. do oceny zasolenia lub zawartości jonów, ale nie podaje gęstości wprost.
  • "kolorymetru" – używa się do oceny barwy lub pochłaniania światła (absorpcji) przez próbkę. Wynik dotyczy właściwości optycznych, a nie gęstości.
  • "potencjometru" – jest związany z pomiarem potencjału elektrycznego; w praktyce laboratoryjnej nazwa kojarzy się też z metodami potencjometrycznymi (np. z elektrodami), jednak nadal nie jest to przyrząd do bezpośredniego oznaczania gęstości.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "bezpośrednio" i "gęstość cieczy", najczęściej chodzi o areometr (albo piknometr, jeśli jest wśród opcji). Warto rozróżniać grupy przyrządów: elektryczne (przewodnictwo/potencjał) vs optyczne (barwa) vs mechaniczne/pływakowe (gęstość).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Areometr to pływakowy przyrząd pomiarowy do bezpośredniego wyznaczania gęstości cieczy. Zanurza się go w próbce, a poziom zanurzenia odpowiada wartości odczytywanej ze skali. W zakładach chemicznych służy m.in. do kontroli roztworów i produktów ciekłych.
Pomiar opiera się na sile wyporu: im większa gęstość cieczy, tym pływak zanurza się płycej. Po ustabilizowaniu położenia odczytuje się wynik na skali w miejscu przecięcia z meniskiem. To metoda szybka i wygodna do kontroli procesowej.
Konduktometr mierzy przewodnictwo elektryczne roztworu, które zależy głównie od ilości jonów i temperatury. Ta wielkość może korelować ze stężeniem, ale nie jest tym samym co gęstość. Dlatego nie jest to przyrząd do bezpośredniego oznaczania gęstości.
Kolorymetr ocenia właściwości optyczne próbki, np. barwę lub pochłanianie światła przy określonej długości fali. W praktyce służy do wyznaczania stężeń metodami barwnymi, ale nie daje bezpośredniego wyniku gęstości cieczy.
Potencjometr dotyczy pomiaru potencjału elektrycznego; w laboratoriach chemicznych nazwa bywa kojarzona z pomiarami z użyciem elektrod (metody potencjometryczne). Stosuje się go m.in. w analizie elektrochemicznej, a nie do bezpośredniego oznaczania gęstości.
Typowe błędy to odczyt z niewłaściwego miejsca menisku, brak uwzględnienia temperatury odniesienia skali, pęcherzyki powietrza przy pływaku oraz zbyt mała ilość próbki w cylindrze. Na egzaminie warto pamiętać, że wynik zależy też od temperatury cieczy.
Gęstość kontroluje się m.in. przy przygotowaniu roztworów (mieszanie i rozcieńczanie), w trakcie prowadzenia procesu (stabilność parametrów) oraz przy odbiorze surowca i produktu. To szybki wskaźnik, czy stężenie lub skład są w oczekiwanym zakresie.
Poza areometrem spotyka się m.in. piknometry oraz gęstościomierze elektroniczne (np. oscylacyjne). W pytaniach testowych "bezpośrednio" często kieruje na przyrząd, który podaje wynik na skali bez przeliczeń — najczęściej właśnie areometr.
Nie. Gęstość to masa na jednostkę objętości, a stężenie opisuje ilość składnika w roztworze (np. procentowo lub molowo). Często istnieje zależność między stężeniem a gęstością, ale nie są to wielkości tożsame i wymagają innych definicji oraz metod kontroli.
Warto zrobić listę: przyrząd → mierzona wielkość → typowe zastosowanie. Ćwicz rozróżnianie grup: elektryczne (przewodnictwo, potencjał), optyczne (barwa/absorpcja), mechaniczne (gęstość, lepkość). Pomagają też krótkie opisy zasad działania.
info

Statystycznie 83% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Gęstość cieczy można oznaczyć bezpośrednio areometrem, czyli pływakiem wyskalowanym w jednostkach gęstości."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN: "areometr" (hasło i opis zastosowania) – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/areometr;3869010.html (dostęp 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Areometr" (opis zasady działania i zastosowania) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Areometr (dostęp 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Konduktometria" (zakres pomiaru: przewodnictwo) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Konduktometria (dostęp 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik z metrologii i technik pomiarowych w przemyśle chemicznym (dział: pomiar gęstości cieczy)
  • Instrukcje stanowiskowe BHP i procedury laboratoryjne dotyczące pomiarów cieczy
  • Karty katalogowe i instrukcje obsługi areometrów stosowanych w laboratoriach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego