KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 3.
Głównym źródłem zanieczyszczenia wód podziemnych fenolami, chlorowanymi związkami organicznymi (ChZO), wielopierścieniowymi związkami aromatycznymi (WWA) są
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenole, chlorowane związki organiczne i WWA są typowe dla zanieczyszczeń pochodzących z mieszanin odpadów i chemikaliów.
Najczęściej trafiają do wód podziemnych wraz z odciekami/ściekami ze składowisk oraz spływami/odpływami z obszarów stosowania pestycydów i innych środków ochrony roślin.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy głównego źródła zanieczyszczeń wód podziemnych trzema grupami substancji organicznych: fenolami, chlorowanymi związkami organicznymi (ChZO) i wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi (WWA). Są to związki kojarzone przede wszystkim z działalnością człowieka i z emisjami, w których miesza się wiele różnych substancji.

Odpowiedź "ścieki z wysypisk odpadów, nawozów i środków ochrony roślin" jest trafna, ponieważ:

  • odcieki ze składowisk (tzw. leachate) mogą przenosić szerokie spektrum związków organicznych, w tym związki aromatyczne i pochodne chlorowane,
  • obszary intensywnego stosowania środków ochrony roślin są klasycznym przykładem źródła zanieczyszczeń organicznych w środowisku, które mogą migrować do wód podziemnych,
  • taki dopływ do gruntu ma często charakter długotrwały, co sprzyja zasilaniu plumy zanieczyszczeń.

Dlaczego pozostałe propozycje są słabsze w kontekście "głównego źródła" tych konkretnych grup związków:

  • "wody podgrzewane" opisują raczej cechę fizyczną (temperaturę), a nie typowe źródło fenoli/ChZO/WWA; podgrzanie wody nie tworzy automatycznie tych zanieczyszczeń.
  • "ścieki bytowo-gospodarcze i nawozy sztuczne" mogą wnosić do środowiska liczne wskaźniki zanieczyszczeń (np. biogeny), ale nie są najbardziej charakterystycznym, dominującym źródłem fenoli/ChZO/WWA w ujęciu ogólnym.
  • "ścieki komunalne" to szeroka kategoria, jednak w pytaniu chodzi o typowe, dominujące źródło związków organicznych o takim profilu; bardziej pasują tu mieszaniny z odpadów i chemikaliów (odcieki składowiskowe) oraz presja z obszarów użycia pestycydów.

W nauce do egzaminu warto zapamiętać: WWA i wiele związków chlorowanych często wskazują na źródła "odpadowo-przemysłowe" lub związane z chemikaliami, a nie na sam fakt istnienia kanalizacji komunalnej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne) to trwałe związki organiczne, które mogą utrzymywać się w środowisku i przenikać do gruntu. W wodach podziemnych są problemem, bo słabo ulegają rozkładowi i mogą świadczyć o dopływie zanieczyszczeń z odpadów, paliw lub procesów spalania.
ChZO to chlorowane związki organiczne. To szeroka grupa substancji zawierających chlor, często wykazujących dużą trwałość i toksyczność. W praktyce ich obecność w wodach podziemnych może wskazywać na kontakt z chemikaliami, odpadami lub niewłaściwie zabezpieczonymi miejscami składowania.
Składowiska wytwarzają odcieki (leachate), czyli wodę przesączającą się przez masę odpadów i wypłukującą z niej różne substancje. Jeśli zabezpieczenia są niewystarczające, odcieki migrują w głąb gruntu i mogą przenosić związki organiczne, metale oraz inne zanieczyszczenia do poziomów wodonośnych.
Fenole mogą pochodzić z mieszanin odpadowych i ścieków/odcieków zawierających produkty rozkładu tworzyw, żywic, olejów czy innych substancji organicznych. W ujęciu ogólnym częściej wiąże się je z odpadami i chemikaliami niż z samą temperaturą wody lub wyłącznie ze ściekami komunalnymi.
Zwykle nie traktuje się ich jako głównego, dominującego źródła WWA w ujęciu ogólnym. WWA częściej kojarzy się z presją odpadową, paliwową lub związaną z produktami spalania. Ścieki komunalne mogą wnosić różne zanieczyszczenia, ale profil WWA/ChZO lepiej pasuje do odcieków i chemikaliów.
Rolnictwo oddziałuje na wody podziemne m.in. przez stosowanie środków ochrony roślin. Część substancji aktywnych i produktów ich przemian może przenikać przez glebę do wód. Ryzyko rośnie przy intensywnym stosowaniu, lekkich glebach, braku stref buforowych i wysokich opadach.
W praktyce analizuje się skład chemiczny i zestaw wskaźników: odcieki składowiskowe często mają bardzo złożony profil (wiele różnych substancji organicznych) i mogą wskazywać na kontakt z odpadami. Zanieczyszczenia bytowe częściej kojarzy się z dużą zawartością związków biogennych i substancji łatwo biodegradowalnych.
Najczęstszy błąd to wybór zbyt ogólnej odpowiedzi (np. "ścieki komunalne") bez dopasowania do wskazanych grup związków. Drugi błąd to mylenie cechy zjawiska (np. temperatura) ze źródłem emisji. Warto zawsze łączyć konkretne substancje z typowymi miejscami ich powstawania.
Monitoring jest kluczowy, gdy składowisko działa długo, ma dużą masę odpadów, znajduje się na przepuszczalnych gruntach lub w pobliżu ujęć wody. Ważny jest też po intensywnych opadach oraz w sytuacji podejrzenia awarii uszczelnienia. Celem jest wczesne wykrycie migracji zanieczyszczeń.
Ucz się "mapowania" związków na źródła: odpady/odcieki, rolnictwo (pestycydy), przemysł, paliwa/spalanie. Trenuj na przykładach: jakie substancje dominują w danym typie presji. Na egzaminie czytaj uważnie, czy pytanie dotyczy "głównego" źródła, czy tylko "możliwego" źródła.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • U.S. Environmental Protection Agency (EPA) – "Landfill Leachate: Overview" (opis charakteru odcieków składowiskowych i ich potencjalnych zanieczyszczeń), https://www.epa.gov/landfills - dostęp 2026-02-28
  • European Environment Agency (EEA) – "Groundwater pollution" / presje rolnicze i chemikalia w kontekście wód podziemnych, https://www.eea.europa.eu/themes/water/groundwater - dostęp 2026-02-28
  • World Health Organization (WHO) – "Phenol in Drinking-water: Background document for development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality", https://www.who.int/water_sanitation_health/publications - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręczniki z chemii i ochrony środowiska omawiające zanieczyszczenia organiczne wód
  • Materiały o gospodarce odpadami i charakterystyce odcieków składowiskowych
  • Opracowania o zanieczyszczeniach rolniczych (pestycydy, substancje priorytetowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego