KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2022 (test 3)

PYTANIE NR 8.
Ile poziomów kwantyzacji i jaką rozdzielczość napięciową ma przetwornik A/C, zastosowany w urządzeniu mechatronicznym o skali pomiarowej 0÷10 V i rozdzielczości 10 bitów?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Liczba poziomów kwantyzacji dla przetwornika 10-bitowego wynosi 210=1024. Krok kwantyzacji (rozdzielczość napięciowa) dla zakresu 0–10 V to 10 V / 1024 ≈ 0,0097656 V, czyli ok. 9,76 mV. Pozostałe odpowiedzi wynikają z błędnej liczby bitów lub błędnego podziału zakresu.

Pełne wyjaśnienie:

W przetworniku A/C (analogowo-cyfrowym) rozdzielczość bitowa N informuje, ile różnych kodów cyfrowych może opisać sygnał z wejścia analogowego. Dla idealnego przetwornika jest to:

Liczba poziomów kwantyzacji = 2N

Dla N=10 otrzymujemy 210=1024 poziomy (kody od 0 do 1023).

Następnie liczymy rozdzielczość napięciową, czyli najmniejszą zmianę napięcia na wejściu, która powoduje zmianę kodu o 1 LSB. Przy założeniu, że cały zakres 0–10 V jest mapowany na 1024 poziomy, krok kwantyzacji wynosi:

ΔU = UFS / 2N = 10 V / 1024 ≈ 0,0097656 V ≈ 9,76 mV

Dlatego poprawna jest odpowiedź: "1024 poziomów kwantyzacji i rozdzielczość napięciowa 9,76 mV".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "512 poziomów kwantyzacji i rozdzielczość napięciowa 19,53 mV" odpowiada sytuacji 9-bitowej (29=512) lub mylnemu przyjęciu mniejszej liczby poziomów. Dla 10 bitów krok jest dwa razy mniejszy.
  • "256 poziomów kwantyzacji i rozdzielczość napięciowa 39,06 mV" odpowiada 8 bitom (28=256). To częsta pomyłka, gdy ktoś automatycznie kojarzy 256 z "cyfrowym" bez sprawdzenia N.
  • "2048 poziomów kwantyzacji i rozdzielczość napięciowa 4,88 mV" odpowiada 11 bitom (211=2048). Taki wynik jest zbyt "dobry" dla 10-bitowego ADC przy tym samym zakresie.

W praktyce spotyka się też wariant liczenia kroku jako 10 V / (2N−1), bo maksymalny kod to 1023. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle przyjmuje się jednak podział przez 2N, chyba że treść wyraźnie narzuca inne założenie. Najbezpieczniej na egzaminie: policzyć 2N poziomów, a potem przeliczyć LSB i porównać z odpowiedziami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kwantyzacja to zamiana ciągłego sygnału analogowego na skończoną liczbę poziomów (kodów) w postaci cyfrowej. Oznacza to, że ADC nie rozróżnia nieskończenie wielu wartości napięcia, tylko "zaokrągla" je do najbliższego poziomu. Skutkiem jest błąd kwantyzacji zależny od rozdzielczości.
Dla przetwornika o rozdzielczości N bitów liczba poziomów (kodów) wynosi 2^N. Przykładowo: 8 bitów to 256 poziomów, 10 bitów to 1024 poziomy, 12 bitów to 4096 poziomów. To podstawowa zależność używana przy doborze wejść analogowych w mechatronice.
Najpierw liczysz liczbę poziomów: 2^N. Potem dzielisz zakres pełnej skali przez tę liczbę: LSB = 10 V / 2^N. Dla 10 bitów: 10/1024 ≈ 9,76 mV. To mówi, jaka minimalna zmiana napięcia zwykle powoduje zmianę kodu o 1.
10 bitów daje 2^10 możliwych kombinacji, czyli 1024 kody. Zakres kodów jest od 0 do 1023, więc liczba "1023" to maksymalna wartość kodu, a nie liczba poziomów. Ta różnica często powoduje błędy w zadaniach o LSB i pełnej skali przetwornika.
Najczęściej w zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się LSB = zakres / 2^N. W praktyce spotyka się też podejście zakres / (2^N−1), zależnie od tego, jak producent definiuje "pełną skalę" i mapowanie kodów. Na egzaminie decyduje sposób, który pasuje do podanych odpowiedzi i założeń w treści.
Rozdzielczość określa, jak małe zmiany sygnału z czujnika (np. 0–10 V) da się zauważyć w sterowniku lub mikrokontrolerze. Zbyt mała rozdzielczość daje "schodkowy" odczyt i utrudnia precyzyjne sterowanie (np. regulację prędkości, siły, położenia). Zbyt duża bywa zbędna, gdy ogranicza nas szum.
Najczęstsze błędy to: użycie złej liczby poziomów (np. 512 zamiast 1024), dzielenie zakresu przez liczbę bitów zamiast przez 2^N, oraz pomyłki jednostek (V vs mV). Warto zawsze policzyć wynik w woltach i dopiero na końcu przeliczyć na miliwolty.
Wykonaj kontrolę rzędu wielkości: dla 10 bitów masz ok. 1000 poziomów, więc 10 V / 1000 ≈ 0,01 V = 10 mV. To szybki test. Jeśli wychodzi 0,1 V (100 mV) lub 0,001 V (1 mV), to prawdopodobnie pomyliłeś liczbę bitów albo przeliczenie jednostek.
Zakres 0–10 V jest bardzo popularny w automatyce i mechatronice do przesyłania sygnałów sterujących i pomiarowych (np. zadawanie prędkości falownika, sygnał z przetworników ciśnienia lub położenia). Przy doborze ADC lub modułu wejść analogowych trzeba sprawdzić, czy rozdzielczość spełnia wymagania dokładności.
Ćwicz schemat: (1) policz 2^N poziomów, (2) policz LSB = zakres/2^N, (3) zamień na mV i porównaj z odpowiedziami. Zrób serię zadań dla 8/10/12 bitów i różnych zakresów (np. 0–5 V, 0–10 V). To utrwala rachunki typowe dla torów pomiarowych w mechatronice.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Liczba poziomów kwantyzacji dla przetwornika 10-bitowego wynosi 210=1024."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przetwornik_analogowo-cyfrowy - dostęp 2026-03-01
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Analog-to-digital_converter - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw elektroniki/automatyki: rozdziały o przetwornikach A/C i kwantyzacji
  • Noty aplikacyjne producentów przetworników A/C (wprowadzenie do rozdzielczości i LSB)
  • Ćwiczenia rachunkowe: przeliczenia zakresu i rozdzielczości dla 8/10/12/16 bitów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego