KWALIFIKACJA BUD19 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 29.
Ile wynosi średni błąd tyczenia mt, jeśli średni błąd osnowy realizacyjnej jest równy ±6 mm, a średni błąd metody i czynności tyczenia jest równy ±8 mm?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Średni błąd tyczenia wyznacza się przez łączenie niezależnych składowych błędu metodą RMS: mt=√(mo2+mc2). Dla 6 mm i 8 mm: √(62+82)=√(36+64)=√100=10 mm, więc wynik to ±10 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W tyczeniu na dokładność wyniku wpływają różne, niezależne źródła błędów, np. dokładność osnowy realizacyjnej oraz dokładność samej metody i czynności tyczenia (instrument, celowanie, odczyt, stabilizacja punktu). Gdy te składowe traktuje się jako niezależne, nie sumuje się ich "wprost", lecz łączy zgodnie z zasadą propagacji niepewności.

Dlatego średni błąd tyczenia oblicza się jako pierwiastek z sumy kwadratów składowych:

mt = √( mo2 + mc2 )

Podstawiając dane: mo=6 mm, mc=8 mm:

  • 62=36
  • 82=64
  • 36+64=100
  • √100=10

Zatem poprawny wynik to ±10 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne? Wartość "±8 mm" lub "±6 mm" oznaczałaby, że jedna składowa całkowicie dominuje, a druga nie ma wpływu na wynik, co przeczy danym zadania. Wartość "±14 mm" odpowiadałaby prostemu dodaniu 6+8, czyli typowemu błędowi: sumowaniu liniowemu zamiast łączenia RMS. W praktyce geodezyjnej takie podejście jest zbyt konserwatywne i niezgodne z przyjętym modelem dla niezależnych składowych.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu podano dwie składowe "średniego błędu" i nie ma informacji o pełnej zależności, najczęściej stosuje się RMS (pierwiastek z sumy kwadratów). Prosty test: wynik RMS musi być większy od większej składowej, ale mniejszy od ich sumy — tu 10 jest między 8 a 14.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej zakłada się niezależność składowych i liczy metodą RMS: mt=√(m12+m22). To standardowy sposób łączenia niepewności, bo niepewności nie sumują się liniowo, gdy nie są w pełni skorelowane.
Dodawanie liniowe (6+8) jest właściwe tylko w skrajnie konserwatywnym podejściu lub przy pełnej zależności błędów w tym samym kierunku. Dla niezależnych składowych stosuje się sumę kwadratów, bo wpływy "rozchodzą się" statystycznie, a wynik jest bliższy większej składowej.
To informacja o wielkości błędu (niepewności) przypisywanej wynikowi tyczenia. Znak "±" wskazuje, że odchylenie może wystąpić w obie strony. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle chodzi o średni błąd wyznaczony z modelu łączenia składowych.
Najczęściej: dokładność osnowy realizacyjnej, błędy instrumentu (np. tachimetru), błędy centrowania i celowania, odczytu i rejestracji, wpływ warunków terenowych, a także błędy stabilizacji punktu tyczonego. W zadaniach często grupuje się je w kilka składowych do obliczeń RMS.
Gdy pochodzą z różnych etapów i mechanizmów (np. osnowa vs. czynności tyczenia) i nie ma przesłanek, że zmieniają się wspólnie w tym samym kierunku. W praktyce szkolnej i egzaminacyjnej, jeśli nie podano korelacji, zwykle przyjmuje się niezależność i stosuje RMS.
Wynik RMS musi być większy od największej składowej, ale mniejszy od ich sumy. Dla 6 i 8 mm: wynik musi leżeć między 8 a 14 mm. Jeśli wychodzi np. 6 mm albo 14 mm, to sygnał, że zastosowano zły model lub popełniono błąd rachunkowy.
Nie zawsze. RMS jest typowy dla niezależnych składowych średniego błędu. Jeśli zadanie dotyczy błędów systematycznych, tolerancji granicznych albo świadomie konserwatywnego budżetu błędu, podejście może być inne. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie, co oznaczają podane wielkości.
Najczęstsze: dodawanie liniowe zamiast RMS, pomijanie jednej składowej ("bo jest mniejsza"), błędne podnoszenie do kwadratu, oraz brak pierwiastka na końcu. Często też myli się "średni błąd" z innym parametrem i wybiera odpowiedź bez weryfikacji przedziału (między max a sumą).
Osnowa realizacyjna jest bazą odniesienia, na której opiera się wyznaczenie położenia tyczonych punktów. Jeśli jej dokładność jest słaba, to nawet bardzo staranne tyczenie nie "naprawi" tego ograniczenia. Dlatego błąd osnowy jest jedną z podstawowych składowych w budżecie błędu tyczenia.
Warto opanować schematy: łączenie niezależnych składowych (RMS), proste reguły kontroli sensu wyniku (między max a sumą), oraz sprawne liczenie kwadratów liczb 3-10 i pierwiastków z "okrągłych" wartości. Pomaga też rozumienie, co jest źródłem błędu w danej czynności terenowej.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Średni błąd tyczenia wyznacza się przez łączenie niezależnych składowych błędu metodą RMS: mt=√(mo2+mc2)."

Źródła:

  • JCGM 100:2008, "Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM)", rozdz. 5 (propagacja niepewności i łączenie składowych) - https://www.bipm.org/en/publications/guides (dostęp 2026-02-27)
  • NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods, sekcja "Propagation of Error" - https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/ (dostęp 2026-02-27)

Materiały:

  • podstawy rachunku błędów (propagacja niepewności) w geodezji
  • materiały dydaktyczne z geodezyjnej osnowy realizacyjnej i tyczenia
  • zadania treningowe z łączenia składowych błędów (RMS)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego