Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2024



PYTANIE NR 5.
Ilustracja przedstawia przerzutnik JK. Wejście C jest wyzwalane
Ilustracja przedstawia przerzutnik JK. Wejście C jest wyzwalane
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Symbol wejścia C ma oznaczenie wyzwalania zboczem (trójkąt), a dodatkowe "kółko" przy wejściu oznacza negację. Taka kombinacja informuje, że przerzutnik reaguje na przejście zegara z 1 na 0, czyli na zbocze opadające, a nie na stały stan wysoki lub niski.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach logicznych sposób wyzwalania przerzutnika rozpoznaje się po symbolu przy wejściu zegarowym (często oznaczanym jako C lub CLK).

  • Trójkąt przy wejściu zegarowym oznacza, że układ jest wyzwalany zboczem (edge-triggered), a nie poziomem sygnału.
  • Kółko (tzw. "bąbelek") na wejściu oznacza negację tego wejścia.

Jeżeli na wejściu zegarowym widzisz trójkąt (zbocze) oraz kółko (negacja), to oznacza to wyzwalanie na zboczu opadającym, czyli w chwili przejścia sygnału zegarowego z poziomu wysokiego na niski (1→0). Dlatego poprawna odpowiedź to: "zboczem opadającym."

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "stanem wysokim." – wyzwalanie poziomem wysokim dotyczy elementów czułych na poziom (latch) albo specjalnie oznaczonych wejść; tutaj trójkąt wskazuje na czułość na zbocze, nie na utrzymywanie "1".
  • "stanem niskim." – analogicznie, czułość na poziom niski wymagałaby innej konwencji zapisu (a nie trójkąta zbocza). Kółko nie oznacza "działa, gdy jest 0 przez cały czas", tylko odwrócenie logiki wejścia (w przypadku zegara: wybór przeciwnego zbocza).
  • "zboczem narastającym." – samo wyzwalanie zboczem (trójkąt) mogłoby sugerować zbocze narastające, ale kółko przy wejściu zmienia interpretację na zbocze opadające. Pominięcie kółka to częsty błąd podczas analizy schematu.

W praktyce warto zapamiętać regułę: trójkąt = zbocze, a kółko = negacja; przy zegarze negacja najczęściej oznacza przełączanie na przeciwne zbocze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co oznacza trójkąt przy wejściu C/CLK przerzutnika?
Trójkąt przy wejściu zegarowym oznacza wyzwalanie zboczem (edge-triggered). Układ zmienia stan tylko w chwili przejścia sygnału zegara (zbocze narastające albo opadające), a nie przez cały czas trwania stanu wysokiego lub niskiego.
Co oznacza kółko (negacja) przy wejściu zegarowym przerzutnika?
Kółko przy wejściu oznacza negację. Dla wejścia zegarowego najczęściej interpretuje się to jako wybór przeciwnego zbocza niż "domyślne": jeśli bez kółka byłoby narastające, to z kółkiem jest opadające (i odwrotnie, zależnie od konwencji symbolu).
Jak rozpoznać, czy przerzutnik jest wyzwalany zboczem opadającym?
Szukaj przy wejściu zegarowym kombinacji: trójkąt (zbocze) oraz kółko (negacja). Taki zapis informuje, że zmiana stanu następuje przy przejściu zegara z 1 na 0, czyli na zboczu opadającym.
Dlaczego w schematach nie pisze się wprost "falling edge", tylko używa symboli?
Symbole są krótsze, jednoznaczne w dokumentacji technicznej i niezależne od języka. Dzięki temu schematy są czytelne w różnych krajach i w różnych notacjach. Dla elektronika montażysty to kluczowe, bo pozwala szybko ocenić działanie wejścia bez opisu tekstowego.
Czy wyzwalanie stanem wysokim dotyczy przerzutników JK?
Typowy przerzutnik JK jest elementem sekwencyjnym wyzwalanym zboczem zegara. Wyzwalanie "stanem wysokim" częściej dotyczy zatrzasków (latch) lub specyficznych wejść sterujących. W samym symbolu zegara trójkąt wskazuje, że to nie jest wyzwalanie poziomem.
Jakie błędy najczęściej popełnia się przy odczycie wejścia C na schemacie?
Najczęstsze są dwa: (1) pomijanie kółka i wybór zbocza narastającego "z przyzwyczajenia", (2) mylenie wyzwalania zboczem z wyzwalaniem poziomem (wysokim/niskim). Warto zawsze sprawdzić, czy przy zegarze jest trójkąt oraz czy występuje negacja.
Jakie jest znaczenie zbocza opadającego w układach cyfrowych?
Zbocze opadające (1→0) wyznacza moment próbkowania lub przełączenia stanu. Stosuje się je m.in. do rozdzielenia momentów zmian między blokami logicznymi, ograniczenia hazardów czasowych lub dopasowania do sygnałów z innych układów, które generują aktywność właśnie na tym zboczu.
Czy przerzutnik JK zawsze przełącza się na jednym konkretnym zboczu?
To zależy od konkretnego układu (rodzina logiczna, wersja, producent). Jedne przerzutniki są wyzwalane zboczem narastającym, inne opadającym. Na egzaminie i w praktyce rozstrzyga to symbol na schemacie oraz opis w nocie katalogowej (diagramy czasowe i opis wejścia CLK).
Gdzie w nocie katalogowej sprawdzić, jak wyzwalany jest przerzutnik?
W nocie katalogowej szukaj sekcji: Logic symbol, Functional description oraz Timing diagrams. Tam producent pokazuje, na które zbocze reaguje wejście zegarowe i jakie są wymagania czasowe (np. setup/hold) dla wejść J i K.
Jak przygotować się do pytań o przerzutniki na egzaminie ELM.2?
Ćwicz rozpoznawanie symboli: JK, D, T, RS oraz oznaczeń wejść asynchronicznych (SET/RESET) i zegara. Rób krótkie zadania: wskazanie zbocza, określenie działania dla J=K=1, i odczyt z diagramu czasowego. To najczęściej wraca w testach.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Symbol wejścia C ma oznaczenie wyzwalania zboczem (trójkąt), a dodatkowe "kółko" przy wejściu oznacza negację."

Źródła:

  • Texas Instruments, "SN74HC109 Dual JK Flip-Flops with Clear", datasheet (opis wejścia clock i konwencji symbolu negacji przy zegarze), https://www.ti.com/lit/ds/symlink/sn74hc109.pdf - dostęp 2026-02-27
  • Texas Instruments, "SN74LS76A Dual JK Flip-Flops with Preset and Clear", datasheet (funkcja przerzutnika JK i opis wyzwalania zegarem), https://www.ti.com/lit/ds/symlink/sn74ls76a.pdf - dostęp 2026-02-27
  • IEC 60617 (baza symboli graficznych dla schematów, konwencje symboli logicznych, w tym negacja i oznaczenia wejść), https://std.iec.ch/iec60617 - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręcznik do techniki cyfrowej (rozdziały: przerzutniki, symbole, układy sekwencyjne)
  • Noty katalogowe przerzutników JK (np. rodziny 74HC/74LS) – sekcje: funkcja, diagramy czasowe, opis wejścia CLK
  • Zestaw ćwiczeń z czytania schematów logicznych i rozpoznawania wyzwalania wejść
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego