KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2011

PYTANIE NR 35.
Iodi solutio spirituosa - Spirytusowy roztwór jodu (FP VI), ma skład podany poniżej. Do sporządzenia 75,0 g tego roztworu należy użyć
Na ilustracji widoczny jest fragment tekstu przedstawiający recepturę farmaceutyczną.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W recepturze "cz." oznacza proporcje składników.
Skoro etanol stanowi 90 części z łącznie 100 części, to dla masy docelowej 75,0 g obliczamy: 75,0 × 90/100 = 67,5 g. Dlatego właściwa ilość to 67,5 g Ethanolum 760 g/l.

Pełne wyjaśnienie:

W tym zadaniu kluczowe jest rozumienie zapisu recepturowego w częściach (cz.). "Części" nie są gotową masą, tylko proporcją, którą można przeskalować do dowolnej ilości gotowego preparatu.

Skład Iodi solutio spirituosa jest podany tak, że suma wynosi 100 cz. (1 cz. + 3 cz. + 6 cz. + 90 cz.). Jeżeli mamy sporządzić 75,0 g roztworu, to masę każdego składnika obliczamy według reguły:

(liczba części składnika / suma części) × masa docelowa

Dla etanolu: (90/100) × 75,0 g = 67,5 g. To oznacza, że w porcji 75,0 g roztworu etanol stanowi 90% masy całkowitej, więc jego ilość wynosi 67,5 g.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe, ponieważ odpowiadają innym udziałom procentowym niż 90%: 48,5 g, 32,5 g i 16,5 g byłyby zgodne z innymi (zaniżonymi) proporcjami etanolu, a nie z recepturą farmakopealną. Typowym źródłem pomyłki jest traktowanie "cz." jako gramów albo nieuwzględnienie, że wszystkie części muszą się sumować do 100.

W praktyce aptecznej takie przeliczenia stosuje się rutynowo przy sporządzaniu preparatów recepturowych. Dodatkowo warto pamiętać o rozróżnieniu: Iodi solutio spirituosa to roztwór spirytusowy (jodyna), a nie roztwór wodny (płyn Lugola), co pomaga unikać błędów w doborze preparatu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Iodi solutio spirituosa to spirytusowy roztwór jodu (jodyna) stosowany głównie do odkażania nieuszkodzonej skóry i drobnych otarć naskórka. Działa przeciwdrobnoustrojowo, ale jest drażniący, dlatego nie jest przeznaczony do bezpośredniego stosowania na głębokie, otwarte rany.
Skrót "cz." oznacza części, czyli proporcje składników, a nie masę w gramach. Jeśli suma części wynosi 100, to dana substancja ma udział procentowy równy swojej liczbie części. Aby sporządzić konkretną masę, przelicza się: (części/suma części) × masa docelowa.
Gdy etanol stanowi 90 cz. na 100 cz. całości, jego udział to 90%. Liczenie: 75,0 g × 90/100 = 67,5 g. To najprostsze skalowanie receptury zapisanej w częściach. Błąd najczęściej polega na przepisaniu "90 cz." bez przeliczenia na gramy.
Jeśli pytanie dotyczy sporządzenia 75,0 g preparatu, to oczekuje się masy bezwzględnej składnika w gramach. "Części" służą do opisania proporcji i dopiero po przeliczeniu dają konkretne ilości. Zostawienie "cz." nie odpowiada wprost na pytanie o masę.
Ethanolum 760 g/l to określenie etanolu o mocy odpowiadającej ok. 96% (v/v), często spotykane w opisach farmakopealnych jako synonim etanolu 96%. W praktyce ważne jest użycie właściwego stężenia etanolu, bo wpływa ono na rozpuszczalność składników i właściwości końcowego roztworu.
Kalii iodidum (jodek potasu) zwiększa rozpuszczalność jodu w mieszaninie i stabilizuje roztwór. Bez jodku potasu jod rozpuszcza się gorzej, co może skutkować wytrącaniem i niejednorodnością. Na egzaminie często sprawdza się tę funkcję jako element rozumienia receptury.
Jodyna to roztwór spirytusowy jodu (Iodi solutio spirituosa), a płyn Lugola to roztwór wodny (Iodi solutio aquosa). Różnią się rozpuszczalnikiem, zastosowaniem i tolerancją przez tkanki. Pomylenie ich prowadzi do błędów w doborze preparatu i w obliczeniach recepturowych.
Nie należy stosować jej bezpośrednio na rozległe, głębokie lub otwarte rany, ponieważ roztwór spirytusowy działa drażniąco i może powodować ból oraz uszkodzenie tkanek. W praktyce używa się jej raczej do odkażania nieuszkodzonej skóry i okolic drobnych uszkodzeń naskórka.
Najczęstsze błędy to: brak przeliczenia z części na gramy, policzenie od złego mianownika (np. pominięcie sumy części), oraz wybranie odpowiedzi "pasującej liczbą" bez wykonania proporcji. Warto zawsze ustalić sumę części i dopiero wtedy przeliczać na masę docelową.
Ćwicz schemat: 1) zsumuj części, 2) oblicz ułamek dla składnika, 3) pomnóż przez masę docelową. Zapisuj jednostki na każdym etapie, aby uniknąć pomyłek "cz." vs "g". Pomaga też powtarzanie typowych receptur (jodyna, maści, roztwory).
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "W recepturze "cz." oznacza proporcje składników.Skoro etanol stanowi 90 części z łącznie 100 części, to dla masy docelowej 75,0 g obliczamy: 75,0 × 90/100 = 67,5 g."

Źródła:

  • Farmakopea Polska X (FP X), monografia/hasło: "Iodi solutio spirituosa" – skład w częściach (100 cz.) i nazewnictwo łacińskie, wydanie FP X (weryfikacja merytoryczna na podstawie kontekstu zadania)
  • Receptura.pl – opis "Iodi solutio spirituosa / Jodyna" oraz omówienie składu i sposobu przeliczania części na masę, https://receptura.pl/ (podstrona dotycząca jodyny) - dostęp 2026-03-02
  • Aptekarz Polski – materiały recepturowe dotyczące jodyny (Iodi solutio spirituosa) i znaczenia zapisu w częściach, https://www.aptekarzpolski.pl/ (artykuły recepturowe) - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Farmakopea Polska X: hasło/monografia dotycząca Iodi solutio spirituosa
  • Podręczniki z receptury aptecznej dla technika farmaceutycznego (działy o zapisie w częściach i skalowaniu)
  • Materiały edukacyjne z portali recepturowych omawiające jodynę i przeliczenia recepturowe

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego