Prąd spoczynkowy w tranzystorowej końcówce mocy (często klasy AB) to prąd płynący przez stopień wyjściowy przy braku sygnału. Ustawia się go tak, aby ograniczyć zniekształcenia skrośne, ale jednocześnie nie dopuścić do nadmiernego grzania tranzystorów.
Gdy nie działa układ kompensacji temperaturowej, punkt pracy nie "nadąża" za zmianami parametrów półprzewodników. Wraz ze wzrostem temperatury zmieniają się charakterystyki tranzystora (w szczególności napięcie złącza potrzebne do uzyskania określonego przewodzenia maleje). W praktyce oznacza to, że dla tego samego napięcia polaryzacji tranzystory przewodzą silniej, więc prąd spoczynkowy rośnie.
Odpowiedź "Zwiększy się prąd spoczynkowy wraz ze wzrostem temperatury" jest poprawna, bo brak kompensacji usuwa mechanizm stabilizacji: wzrost temperatury powoduje wzrost prądu, a większy prąd zwiększa straty mocy i dalsze nagrzewanie. Taki dodatni łańcuch przyczynowo‑skutkowy może doprowadzić do rozbiegu cieplnego i uszkodzenia tranzystorów końcowych.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "Brak zależności prądu spoczynkowego od temperatury" – w rzeczywistych układach parametry tranzystorów wyraźnie zależą od temperatury, więc bez kompensacji prąd spoczynkowy nie pozostaje stały.
- "Zmniejszy się prąd spoczynkowy wraz ze wzrostem temperatury" – to byłoby typowe raczej dla sytuacji, w której zastosowano skuteczną kompensację lub inne mechanizmy ograniczające prąd; pytanie dotyczy braku kompensacji.
- "Wzrośnie lub zmaleje prąd spoczynkowy w zależności od zastosowanych tranzystorów" – w praktyce egzaminacyjnej rozpatruje się typową końcówkę tranzystorową, w której bez kompensacji dominuje trend wzrostu prądu z temperaturą; odpowiedź sugeruje przypadkowość zamiast znanego, krytycznego zjawiska.
Wskazówka do nauki: gdy w układach z tranzystorami mocy brakuje kontroli termicznej, myśl o ryzyku "ucieczki" prądu wraz z nagrzewaniem. To jedna z głównych przyczyn, dla których element kompensacji montuje się w kontakcie termicznym z radiatorem.
