KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 29.
Jaki mechanizm napędowy suwaka zastosowano na przedstawionym schemacie kinematycznym strugarki?
Ilustracja przedstawia schemat kinematyczny mechanizmu napędowego obrabiarki, konkretnie strugarki.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mechanizm jarzmowy (kulisowy) rozpoznaje się po układzie: korba z osadzonym kamieniem/ślizgaczem, który przesuwa się w podłużnym wycięciu jarzma i wymusza ruch posuwisto-zwrotny suwaka. W mechanizmie łańcuchowym musiałby występować łańcuch i koła łańcuchowe, których tu nie ma.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie kinematycznym widać klasyczny układ zamiany ruchu obrotowego na posuwisto-zwrotny, charakterystyczny dla mechanizmu jarzmowego (kulisowego, Scotch yoke). Element obrotowy (korba) wykonuje pełny obrót wokół stałej osi, a osadzony na niej kamień/ślizgacz porusza się wewnątrz podłużnego wycięcia w jarzmie (kulisie). To właśnie przesuw ślizgacza w szczelinie jarzma wymusza ruch wahliwy jarzma i w konsekwencji ruch posuwisto-zwrotny suwaka w prowadnicach.

Odpowiedź "Jarzmowy." jest poprawna, bo opisany zestaw cech (korba + ślizgacz w wycięciu jarzma + suwak) jest cechą definicyjną tego mechanizmu. Dodatkowo taki mechanizm daje zmienną (nieliniową) prędkość suwaka w cyklu, co jest typowe dla układów strugarek.

  • "Łańcuchowy." jest błędny, ponieważ mechanizm łańcuchowy wymaga obecności łańcucha i kół łańcuchowych oraz przeniesienia ruchu przez ogniwa łańcucha. Na schemacie nie występuje żaden element odpowiadający łańcuchowi ani kołom łańcuchowym.
  • "Zapadkowy." jest błędny, bo mechanizmy zapadkowe pracują typowo przerywiście lub jednostronnie (koło zapadkowe + zapadka) i służą do krokowego przesuwu lub zabezpieczenia przed ruchem wstecznym, a nie do płynnego napędu suwaka w ruchu posuwisto-zwrotnym w pokazanej postaci.
  • "Krzywkowy." jest błędny, gdyż mechanizm krzywkowy wymaga krzywki i popychacza/rolki współpracującej z profilem krzywki. Na schemacie nie ma krzywki ani styku popychacza z krzywką; zamiast tego jest ślizgacz poruszający się w szczelinie jarzma.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na schemacie "szczeliny" (wycięcia) w ruchomym ramieniu oraz elementu przesuwającego się w tej szczelinie. Taki duet praktycznie od razu kieruje na mechanizm jarzmowy/kulisowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mechanizm jarzmowy (kulisowy) to układ, w którym ruch obrotowy korby zamienia się na ruch posuwisto-zwrotny suwaka dzięki ślizgaczowi (kamieniowi) przesuwającemu się w podłużnym wycięciu jarzma/kulisy.
Szukaj trzech cech: korby, kamienia/ślizgacza osadzonego na korbie oraz jarzma z podłużnym wycięciem, w którym ten ślizgacz się porusza. To wycięcie jest najbardziej "diagnostyczne".
Mechanizm łańcuchowy wymaga widocznych elementów: łańcucha i kół łańcuchowych. Na schemacie jarzmowym zamiast łańcucha jest ślizgacz poruszający się w szczelinie jarzma, więc zasada przeniesienia ruchu jest zupełnie inna.
Kamień/ślizgacz przenosi ruch z korby na jarzmo: obraca się wraz z korbą, a jednocześnie przesuwa się w wycięciu jarzma. Ten ślizg w szczelinie wymusza wychylenie jarzma i napędza suwak ruchem posuwisto-zwrotnym.
Suwak to element wykonujący ruch posuwisto-zwrotny w prowadnicach i niosący narzędzie (np. nóż). Na schemacie jest to zwykle poziomy człon połączony z mechanizmem napędowym, zaznaczony strzałką dwukierunkową pokazującą kierunek ruchu.
W krzywkowym ruch wymusza profil krzywki współpracujący z popychaczem (często z rolką). W jarzmowym ruch wymusza ślizgacz w szczelinie jarzma. Na rysunku krzywkowym szukasz krzywki, a na jarzmowym – wycięcia i ślizgacza.
Mechanizm zapadkowy stosuje się wtedy, gdy potrzebny jest ruch krokowy, jednostronny lub zabezpieczenie przed cofaniem (np. indeksowanie, prosty posuw przerywany). Mechanizm jarzmowy stosuje się do płynnego ruchu posuwisto-zwrotnego.
Najczęściej zużyciu ulegają powierzchnie współpracy ślizgowej: kamień/ślizgacz oraz wycięcie jarzma (szczelina). W diagnostyce zwraca się uwagę na luzy, nierówną pracę, hałas i ślady zatarcia w strefie ślizgu.
Ponieważ ruch suwaka wynika z geometrii korby i położenia ślizgacza w szczelinie jarzma. Składowa ruchu wzdłuż prowadnic nie jest stała dla wszystkich kątów obrotu korby, więc suwak raz przyspiesza, a raz zwalnia w jednym cyklu pracy.
Ćwicz rozpoznawanie po "cechach wizualnych": łańcuch i koła (łańcuchowy), krzywka i popychacz (krzywkowy), koło zapadkowe (zapadkowy), szczelina jarzma i ślizgacz (jarzmowy). Pomaga szybka analiza: jaki element styka się z jakim i jakim ruchem?
info

Około 49% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Mechanizm jarzmowy (kulisowy) rozpoznaje się po układzie: korba z osadzonym kamieniem/ślizgaczem, który przesuwa się w podłużnym wycięciu jarzma i wymusza ruch posuwisto-zwrotny suwaka."

Źródła:

  • Wikipedia: "Scotch yoke" (opis zasady działania mechanizmu jarzmowego/kulisowego) https://en.wikipedia.org/wiki/Scotch_yoke (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Mechanizm jarzmowy" https://pl.wikipedia.org/wiki/Mechanizm_jarzmowy (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Strugarka" (informacje ogólne o obrabiarkach do strugania i ruchu posuwisto-zwrotnym suwaka) https://pl.wikipedia.org/wiki/Strugarka (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki z działu "Mechanizmy maszyn" (rozdziały o mechanizmach korbowych i jarzmowych)
  • Materiały dydaktyczne o budowie i kinematyce strugarek (schematy napędu suwaka)
  • Karty pracy: rozpoznawanie mechanizmów na schematach (krzywkowy, zapadkowy, jarzmowy, łańcuchowy)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego