KWALIFIKACJA ELE11 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 33.
Jaki powinien być spad w elektrowni wodnej, aby uzyskać moc czynną 50 kW, przy sprawności 85%, jeżeli objętość strumienia przepływającej wody to 2,0 m3/s?
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny używany do obliczania maksymalnej mocy elektrowni wodnej w zależności od spadu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do wyznaczenia spadu H stosuje się zależność mocy w hydroenergetyce:
P = ρ·g·Q·H·η.
Po przekształceniu: H = P/(ρ·g·Q·η).
Podstawiając P=50 000 W, Q=2,0 m3/s, η=0,85, ρ≈1000 kg/m3 i g≈9,81 m/s2 otrzymuje się H≈3,0 m.

Pełne wyjaśnienie:

W elektrowni wodnej energia potencjalna wody (związana ze spadem, czyli różnicą wysokości) zamieniana jest na energię mechaniczną turbiny i dalej na energię elektryczną. Dla przepływu objętościowego Q i spadu H, teoretyczna moc hydrauliczna strugi wynika z iloczynu ciężaru właściwego i strumienia objętości:

P = ρ · g · Q · H · η, gdzie: ρ – gęstość wody (zwykle przyjmuje się ok. 1000 kg/m3), g – przyspieszenie ziemskie (ok. 9,81 m/s2), Q – przepływ (m3/s), H – spad (m), η – sprawność całkowita (ułamek, nie procent).

W zadaniu znamy moc czynną P = 50 kW, sprawność η = 85% = 0,85 oraz przepływ Q = 2,0 m3/s. Szukamy H, więc przekształcamy wzór:

H = P / (ρ · g · Q · η)

Podstawienie (w jednostkach SI): P = 50 000 W, ρ = 1000 kg/m3, g = 9,81 m/s2, Q = 2,0 m3/s, η = 0,85 daje:

H ≈ 50 000 / (1000 · 9,81 · 2,0 · 0,85) ≈ 3,0 m.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 2,2 m – wynik zaniżony; typowo pojawia się, gdy ktoś niepoprawnie uwzględni sprawność lub zaokrągli stałe w niewłaściwą stronę.
  • 25,0 m – wynik wielokrotnie zawyżony; często to efekt pomylenia kW z W (błędne przeskalowanie) albo podstawienia innego przepływu niż podany.
  • 30,0 m – również zawyżony; może wynikać z dalszego błędu skali lub przyjęcia niepoprawnych założeń liczbowych.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zamieniaj procent sprawności na ułamek (85% → 0,85) i sprawdź, czy moc jest w watach. Na końcu oceń sens fizyczny: przy Q=2 m3/s i η≈0,85 spad rzędu kilku metrów dla 50 kW jest realistyczny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Spad (H) to różnica poziomów wody między górnym a dolnym stanowiskiem, która daje energię potencjalną napędzającą turbinę. W obliczeniach mocy traktuje się go jak "wysokość" słupa wody dostępnego do zamiany na energię.
Stosuje się wzór P = ρ·g·Q·H·η. Najpierw dobiera się jednostki SI (W, m3/s, m), następnie podstawia ρ≈1000 kg/m3 i g≈9,81 m/s2 oraz sprawność η jako ułamek (np. 0,85).
Sprawność η uwzględnia straty (hydrauliczne, mechaniczne i elektryczne). Bez η liczysz moc idealną strugi wody, a w praktyce generator odda mniej. Dlatego moc użyteczna jest mniejsza od teoretycznej o czynnik η.
Najczęściej przyjmuje się w przybliżeniu ρ = 1000 kg/m3 (woda słodka). W zadaniach egzaminacyjnych takie założenie bywa domyślne, ale poprawnie jest je podać w obliczeniach, jeśli nie jest napisane w treści.
Tak, jeśli używasz wzoru w jednostkach SI. 1 kW = 1000 W, więc 50 kW to 50 000 W. Brak tej zamiany jest jedną z najczęstszych przyczyn wyniku zawyżonego lub zaniżonego o rząd wielkości.
Najczęściej: (1) pominięcie sprawności lub wpisanie 85 zamiast 0,85, (2) pomylenie kW z W, (3) użycie Q w złej jednostce, (4) brak kontroli sensu wyniku. Warto po obliczeniu oszacować rząd wielkości.
Przy relatywnie dużym przepływie (np. kilka m3/s) nawet niewielki spad może dać kilkadziesiąt kW. Dla małych elektrowni wodnych typowe są zarówno niskie spady (kilka m), jak i większe (kilkadziesiąt m) zależnie od warunków terenowych.
Porównaj z intuicyjnym oszacowaniem: P rośnie liniowo z Q i H. Jeśli przy Q=2 m3/s wychodzi H=25–30 m dla 50 kW, to zwykle oznacza błąd jednostek, bo taki spad przy tym przepływie dawałby znacznie większą moc przy typowych sprawnościach.
g łączy masę przepływającej wody z jej ciężarem, czyli "siłą napędową" wynikającą z wysokości spadu. W praktyce przyjmuje się g≈9,81 m/s2 (czasem 10 m/s2 do szybkich oszacowań), co wpływa na końcowy wynik H.
Opanuj wzór P=ρ·g·Q·H·η i przekształcenia na H, Q lub η. Ćwicz zamiany jednostek (kW↔W, %↔ułamek) i zapis danych. Na egzaminie rób krótki "test sensu": czy wynik jest zgodny z rzędem wielkości dla podanego przepływu.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Do wyznaczenia spadu H stosuje się zależność mocy w hydroenergetyce: P = ρ·g·Q·H·η."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Hydropower – sekcja o równaniu mocy (P=ρgQHη), https://en.wikipedia.org/wiki/Hydropower (dostęp: 2026-02-18)
  • Engineering ToolBox: Hydropower - Water Power Formula, https://www.engineeringtoolbox.com/hydropower-d_1359.html (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): Elektrownia wodna – opis zależności mocy od spadu i przepływu, https://pl.wikipedia.org/wiki/Elektrownia_wodna (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • podstawy mechaniki płynów: ciśnienie hydrostatyczne i energia potencjalna
  • wprowadzenie do hydroenergetyki: turbiny wodne i bilans mocy
  • zestawy zadań rachunkowych z energetyki (spad, przepływ, sprawność)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego