KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 11.
Jaki rodzaj przekaźnika przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia przekaźnik pomocniczy, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowych dla elektryków,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "Pomocniczy", bo na rysunku widać typowy przekaźnik elektromagnetyczny: cewkę (np. 24 VDC) i zestaw styków, bez pokręteł nastawy czasu, bez nastawy prądu i bez układu kontroli napięcia. To cechy przekaźnika pomocniczego do sterowania i powielania sygnałów.

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźnik pomocniczy to najprostszy i najpowszechniejszy typ przekaźnika elektromagnetycznego używany w automatyce. Jego zadaniem jest przełączanie styków pod wpływem zasilenia cewki (np. 24 VDC), dzięki czemu można realizować sterowanie, separację obwodów oraz powielanie sygnałów. Na obudowie lub wewnątrz zwykle występują oznaczenia napięcia cewki oraz schemat styków.

Na przedstawionym elemencie widać cewkę oraz mechanikę styków, a jednocześnie brakuje elementów nastawczych (pokręteł, skali czasu, przycisków resetu). Taki wygląd i funkcja odpowiadają przekaźnikowi pomocniczemu.

  • "Czasowy" jest niepoprawne, ponieważ przekaźniki czasowe mają mechanizm/układ opóźnienia oraz niemal zawsze widoczną nastawę (pokrętło, przełączniki DIP, skala). Umożliwiają zwłokę załączenia/wyłączenia, czego nie widać w tej konstrukcji.
  • "Termiczny" jest niepoprawne, bo przekaźnik termiczny (zabezpieczenie przeciążeniowe) rozpoznaje się po nastawie prądu i elementach bimetalicznych; jego typową funkcją jest ochrona silników, a nie uniwersalne przełączanie styków sygnałowych.
  • "Podnapięciowy" jest niepoprawne, ponieważ przekaźniki podnapięciowe służą do monitorowania poziomu napięcia i zwykle mają oznaczenia zakresu oraz elementy pomiarowe/układ funkcji. Samo istnienie cewki i styków bez wskazanych cech kontroli napięcia nie czyni przekaźnika podnapięciowym.

W praktyce instalacji gazowych przekaźniki pomocnicze spotyka się w szafach sterowniczych: do sterowania zaworami gazowymi, realizacji blokad bezpieczeństwa i sygnalizacji stanów pracy. Na egzaminie warto szukać cech rozstrzygających: czy jest nastawa czasu, czy jest nastawa prądu, czy aparat "mierzy" napięcie — jeśli nie, najczęściej jest to przekaźnik pomocniczy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik pomocniczy to elektromagnetyczny przełącznik styków sterowany zasileniem cewki (np. 24 VDC). Służy do powielania sygnałów, separacji obwodów oraz sterowania elementami wykonawczymi. Nie realizuje specjalnych funkcji ochronnych ani opóźnień czasowych.
Przekaźnik czasowy rozpoznasz po elementach nastawy czasu: pokrętle, skali, przełącznikach DIP lub przyciskach wyboru funkcji (opóźnienie załączenia/wyłączenia). Jeśli obudowa nie ma żadnych nastaw, a widać tylko cewkę i styki, to zwykle nie jest przekaźnik czasowy.
Brak pokrętła i skali oznacza, że aparat nie ma parametru do regulacji (np. czasu). Przekaźnik pomocniczy działa "zero-jedynkowo": zasilasz cewkę → styki zmieniają stan. Funkcje specjalne, jak zwłoka czasowa, prawie zawsze wymagają nastawy dostępnej dla użytkownika.
Przekaźnik termiczny służy do zabezpieczenia przeciążeniowego (najczęściej silników) i ma nastawę prądu oraz elementy reagujące na nagrzewanie (np. bimetal). Przekaźnik pomocniczy nie mierzy prądu obciążenia i nie ma typowej nastawy prądowej — ma cewkę i zestaw styków do sterowania.
Czasem bywa podobny obudową, ale jego funkcja to kontrola napięcia (spadku poniżej progu). Zwykle ma oznaczenia zakresów i funkcji pomiaru, a nie tylko napięcie cewki. Na egzaminie szukaj cech "pomiarowych" i opisów typu undervoltage/monitoring, których brak sugeruje przekaźnik pomocniczy.
W instalacjach gazowych przekaźniki stosuje się do sterowania zaworami, realizacji blokad bezpieczeństwa, sygnalizacji awarii i separacji obwodów sterowania od obwodów wykonawczych. Przykładowo sygnał z czujnika może przez przekaźnik uruchomić alarm, wentylację i jednocześnie odciąć dopływ gazu.
Oznaczenie 24 VDC informuje o napięciu zasilania cewki i o tym, że jest to napięcie stałe (DC). Po podaniu 24 V DC na cewkę, przekaźnik zadziała i przełączy styki. To nie jest informacja o mocy obciążenia styków, tylko o parametrach sterowania cewką.
NO (normalnie otwarty) to styk, który w stanie spoczynku jest rozłączony, a po zadziałaniu przekaźnika się zamyka. NC (normalnie zamknięty) działa odwrotnie: w spoczynku przewodzi, a po zadziałaniu się rozłącza. Te oznaczenia pomagają przewidzieć zachowanie układu sterowania.
Najczęstsze pomyłki to: uznanie przekaźnika pomocniczego za czasowy mimo braku nastaw, mylenie z termicznym bez sprawdzenia nastawy prądu oraz zgadywanie po samej obudowie. Dobra metoda to szukanie elementów rozstrzygających: pokrętło czasu, nastawa prądu, opisy funkcji pomiaru napięcia.
Ćwicz na zdjęciach i kartach katalogowych: cewka, styki, schemat na obudowie, elementy nastawcze. Porównuj trzy grupy cech: (1) czy jest nastawa czasu, (2) czy jest nastawa prądu i funkcja zabezpieczeniowa, (3) czy aparat monitoruje napięcie. Takie checklisty zmniejszają zgadywanie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 41% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "To cechy przekaźnika pomocniczego do sterowania i powielania sygnałów."

Źródła:

  • IEC 60947-1: Low-voltage switchgear and controlgear – Part 1: General rules (standard referenced in context)
  • IEC 60947-5-1: Low-voltage switchgear and controlgear – Part 5-1: Control circuit devices and switching elements (standard referenced in context)
  • Wikipedia: "Przekaźnik" (Relay) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeka%C5%BAnik (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Karty katalogowe i instrukcje producentów przekaźników elektromagnetycznych (przekaźniki wtykowe, na szynę DIN)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw automatyki i elektrotechniki (cewka, styki, schematy połączeń)
  • Ćwiczenia praktyczne: rozpoznawanie aparatury na zdjęciach i po schematach na obudowie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego