KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 32.
Jaki układ cyfrowy należy zastosować w celu zamiany kodu BCD na kod wskaźnika siedmiosegmentowego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zamiana kodu BCD na sygnały sterujące segmentami wyświetlacza 7‑segmentowego to konwersja jednego kodu na inny. Taki blok funkcjonalny nazywa się transkoderem. "Enkoder/koder" służą do kodowania informacji, a "dekoder" bywa używany w innych znaczeniach (np. 1‑z‑n), więc nie oddaje tak precyzyjnie istoty konwersji kodów.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu chodzi o układ, który przyjmuje na wejściu liczbę w kodzie BCD (zwykle 4 bity opisujące cyfrę 0–9), a na wyjściu wystawia zestaw sygnałów sterujących segmentami a–g wyświetlacza siedmiosegmentowego. Jest to klasyczny przykład konwersji kodu: z reprezentacji BCD przechodzimy do reprezentacji "7‑segmentowej" (czyli do takiego układu wyjść, który zapala odpowiednie segmenty dla danej cyfry).

Dlatego poprawne określenie funkcji takiego układu to transkoder (układ zamieniający jeden kod na drugi). W praktyce spotyka się też nazwy typu "sterownik/układ BCD–7 seg.", ponieważ wiele gotowych scalaków realizuje dokładnie tę funkcję.

  • "Transkoder." – poprawne: opisuje zamianę kodu BCD na kod sterowania segmentami (mapowanie wejść na inny zestaw wyjść według tablicy prawdy).
  • "Dekoder." – odpowiedź myląca: w elektronice cyfrowej "dekoder" często kojarzy się z dekoderami adresowymi lub układami 1‑z‑n (np. wybór jednej linii wyjściowej na podstawie kodu). Konwersja BCD→7 seg. bywa potocznie nazywana "dekoderem BCD–7 seg.", ale w ujęciu definicyjnym jest to szczególny przypadek transkodera.
  • "Enkoder." – nie pasuje: enkoder zwykle zamienia informację z postaci "1‑z‑n"/wielu linii wejściowych na kod binarny (czyli działa w przeciwnym kierunku niż typowy dekoder).
  • "Koder." – zbyt ogólne i nieprecyzyjne: "koder" oznacza układ realizujący kodowanie, a w tym zadaniu kluczowe jest wskazanie zamiany kodu na inny kod, czyli transkodowania.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się sformułowanie "zamiana kodu X na kod Y", najpierw rozważ transkoder (konwerter kodów). Dopiero potem sprawdzaj, czy autor nie używa nazw potocznych typu "dekoder BCD–7 seg.".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kod BCD (Binary-Coded Decimal) zapisuje każdą cyfrę dziesiętną 0–9 jako osobne 4 bity. Ułatwia to współpracę z wyświetlaczami cyfrowymi i licznikami, bo nie trzeba przeliczać całej liczby binarnej na postać dziesiętną — wystarczy przetwarzać kolejne cyfry.
Transkoder realizuje mapowanie: dla każdej cyfry w BCD na wejściu ustawia odpowiednie stany wyjść, które zapalają segmenty a–g wyświetlacza. W praktyce odpowiada to tablicy prawdy, która mówi, jakie segmenty mają świecić dla 0, 1, 2… 9.
Bo jest to zamiana jednego kodu na inny kod: z BCD na kod sterowania segmentami. Termin "transkoder" podkreśla właśnie konwersję reprezentacji informacji, a nie wybór jednej linii (1‑z‑n) ani kodowanie z wielu wejść do kilku bitów.
W wielu materiałach spotkasz nazwę "dekoder/driver BCD–7 segment", bo układ "dekoduje" cyfrę na obraz segmentów. Jednak z punktu widzenia teorii kodów to nadal konwersja kodu (transkodowanie). Na egzaminie warto kierować się tym, jak brzmi treść: "zamiana kodu" → transkoder.
Dekoder zwykle zamienia kod binarny na sygnały typu 1‑z‑n (uaktywnia jedną z wielu linii). Enkoder działa odwrotnie: z wielu linii wejściowych tworzy kod na mniejszej liczbie wyjść. Transkoder natomiast zamienia kod na kod, np. BCD na sterowanie 7 segmentów.
To sposób połączenia diod LED w wyświetlaczu. Przy wspólnej anodzie wszystkie anody są połączone, a segment świeci, gdy podasz stan niski na jego katodę (układ "ściąga" prąd). Przy wspólnej katodzie jest odwrotnie: segment świeci po podaniu stanu wysokiego na anodę.
Często spotyka się układy typu "BCD-to-7-segment decoder/driver", np. z rodzin TTL/CMOS. W nocie katalogowej sprawdza się: typ wyświetlacza (wspólna anoda/katoda), rodzaj wyjść (otwarty kolektor itp.) oraz tablicę funkcji dla cyfr 0–9.
Najczęstsze pomyłki to: dobranie układu do złego typu wyświetlacza (anoda vs katoda), nieuwzględnienie sposobu sterowania prądem segmentów (czy potrzebne są rezystory i jakie wyjścia ma układ), oraz mylenie funkcji z dekoderem 1‑z‑n lub z enkoderem.
Multipleksowanie stosuje się, gdy chcesz sterować kilkoma cyframi przy mniejszej liczbie linii mikrokontrolera/układów logicznych. Zapalasz wtedy szybko kolejne cyfry (wspólne segmenty), a oko widzi stały obraz. Transkoder nadal może być użyty, ale dodatkowo przełączasz, która cyfra jest aktywna.
Szukaj słów: "zamiana", "konwersja", "kod X na kod Y", "BCD na 7‑segment". To sygnał, że testowana jest funkcja mapowania wejść na inny kod wyjściowy. Wtedy najbardziej precyzyjne pojęcie to "transkoder", nawet jeśli w praktyce spotyka się nazwy potoczne.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Zamiana kodu BCD na sygnały sterujące segmentami wyświetlacza 7‑segmentowego to konwersja jednego kodu na inny."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Kod BCD" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Kod_BCD (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (EN): "Seven-segment display" – https://en.wikipedia.org/wiki/Seven-segment_display (dostęp: 2026-02-28)
  • Texas Instruments: SN74LS47 BCD-to-Seven-Segment Decoder/Driver datasheet (PDF), sekcje: Description/Function Table – https://www.ti.com/lit/ds/symlink/sn74ls47.pdf (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik z techniki cyfrowej (kody i układy kombinacyjne)
  • Noty katalogowe układów BCD–7 segment (np. rodziny 74xx/45xx)
  • Ćwiczenia z projektowania logiki kombinacyjnej dla wyświetlaczy 7‑segmentowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego