KWALIFIKACJA HGT12 - TEST WIEDZY NR 7

Mózg jest narządem o wysokim zapotrzebowaniu energetycznym i w typowych warunkach fizjologicznych preferuje glukozę jako podstawowe paliwo. Jednak gdy dostępność glukozy spada (np. przy znacznym wyczerpaniu zapasów glikogenu i ograniczonej podaży węglowodanów), organizm nasila w wątrobie ketogenezę, czyli wytwarzanie ciał ketonowych (m.in. acetooctanu i β-hydroksymaślanu). W takiej sytuacji mózg potrafi adaptacyjnie zwiększać ich wykorzystanie, co zmniejsza zapotrzebowanie na glukozę.

Odpowiedź "ciała ketonowe" odnosi się do tej adaptacji metabolicznej: ketony mogą stać się ważnym paliwem dla OUN, szczególnie gdy glukozy jest relatywnie mniej. To zjawisko ma znaczenie praktyczne w dietetyce (np. przy dietach o bardzo niskiej podaży węglowodanów) oraz w rozumieniu zmian metabolicznych przy długotrwałych obciążeniach.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe w tym ujęciu?

• "Białka": aminokwasy mogą być wykorzystywane do glukoneogenezy, ale nie są preferowanym, "docelowym" paliwem mózgu. Ich nadmierne zużycie byłoby niekorzystne (utrata masy mięśniowej).
• "Tłuszcze": kwasy tłuszczowe nie są typowym głównym paliwem dla mózgu, ponieważ ich transport i wykorzystanie w OUN jest ograniczone (bariera krew–mózg). Z tłuszczów pośrednio powstają ketony, ale to nie to samo co bezpośrednie spalanie tłuszczów przez mózg.
• "Węglowodany": to odpowiedź często wybierana intuicyjnie, bo kojarzy się z wysiłkiem, jednak dotyczy ona głównie zaopatrzenia pracujących mięśni. W omawianej perspektywie pytania akcent pada na sytuację, gdy mózg korzysta w większym stopniu z ketonów.

W nauce do egzaminu warto rozdzielić: paliwo mięśni podczas wysiłku (glukoza i kwasy tłuszczowe) oraz paliwo mózgu (glukoza, a w warunkach adaptacji także ciała ketonowe).