KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2024 (test 2)

PYTANIE NR 40.
Jakie muszą być nastawy timera TON i komparatora w przedstawionym programie, by uzyskać przebieg prostokątny o częstotliwości 0,5Hz i wypełnieniu 40%?
Ilustracja przedstawia fragment programu sterownika PLC, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowej technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Częstotliwość 0,5 Hz oznacza okres 2 s. Wypełnienie 40% oznacza, że stan "1" trwa 40% okresu, a stan "0" pozostałe 60%. W pokazanym programie czas/okres wynika z nastawy TON, a proporcję stanu wysokiego ustala próg komparatora, dlatego właściwy jest zestaw: PT=200 oraz +60.

Pełne wyjaśnienie:

Częstotliwość i wypełnienie opisują dwa niezależne parametry przebiegu prostokątnego:

  • Częstotliwość 0,5 Hz oznacza, że w ciągu 1 sekundy zachodzi pół okresu, czyli pełny okres trwa 2 s (bo okres = 1/f).
  • Wypełnienie 40% oznacza, że w każdym okresie sygnał jest w stanie wysokim przez 40% czasu, a w stanie niskim przez 60% czasu. Dla okresu 2 s daje to relację 0,8 s "ON" i 1,2 s "OFF".

W typowych programach PLC uzyskuje się taki przebieg przez połączenie elementu czasowego (np. timer TON, który nadaje rytm/odmierzanie) oraz elementu decyzyjnego (komparator, który zamienia wartość liczbową na stan logiczny w zależności od progu). W tym zadaniu kluczowe jest odczytanie z przedstawionego programu, jaka jest skala czasu dla parametru PT oraz jak komparator interpretuje wartość progu (np. jako część cyklu, wartość licznika, poziom narastania itp.).

Odpowiedź "Timer: PT=200, komparator: +60" jest właściwa, ponieważ w logice pokazanego programu właśnie ta para nastaw daje jednocześnie:

  • okres odpowiadający 0,5 Hz (czyli 2 s),
  • oraz podział czasu w cyklu zgodny z 40%/60% (wypełnienie).

Pozostałe propozycje są błędne z typowych powodów:

  • PT=100 zwykle skraca odcinek czasowy sterujący cyklem (w efekcie zmienia częstotliwość), więc nawet przy poprawnym progu komparatora sygnał ma inną częstotliwość.
  • Próg +40 vs +60 zmienia proporcję czasu, w którym warunek porównania jest spełniony, więc wypełnienie przestaje wynosić 40% (w tej implementacji programu).

Na egzaminie warto zawsze wykonać dwa kroki: (1) policzyć okres z częstotliwości, (2) policzyć część "ON" z wypełnienia, a dopiero potem dopasować to do sposobu zrealizowania cyklu w programie PLC.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
0,5 Hz oznacza, że w 1 sekundzie zachodzi pół cyklu. To znaczy, że pełny okres trwa 2 s (okres = 1/częstotliwość). W praktyce taki sygnał "powtarza się" co 2 sekundy.
Użyj zależności T = 1/f. Dla 0,5 Hz: T = 1 / 0,5 = 2 s. Warto zapisać jednostki, bo najczęstszy błąd to potraktowanie Hz jak sekundy.
Wypełnienie 40% oznacza, że sygnał jest w stanie wysokim przez 40% czasu jednego okresu, a w stanie niskim przez pozostałe 60%. Dla okresu 2 s daje to 0,8 s "1" i 1,2 s "0".
TON (opóźnione załączenie) odmierza czas od spełnienia warunku wejściowego do ustawienia wyjścia. W zadaniach egzaminacyjnych TON często buduje "krok czasowy" lub fragment cyklu, który później jest używany do generowania rytmu pracy.
Timer daje informację "kiedy" (czas/odmierzanie), a komparator odpowiada na pytanie "czy już" (porównuje wartość z progiem). Połączenie tych bloków pozwala uzyskać sygnał logiczny o zadanych proporcjach czasu stanu wysokiego i niskiego.
Najczęściej myli się częstotliwość z czasem (np. 0,5 Hz jako 0,5 s), zakłada niepoprawną skalę PT (ms vs kroki programu) albo traktuje próg komparatora jak "procent" bez sprawdzenia, z jaką zmienną jest porównywany w programie.
Zwykle nie w pełni. Same wartości częstotliwości i wypełnienia mówią, jakie mają być czasy "ON" i "OFF", ale mapowanie tych czasów na parametry PT i próg komparatora zależy od tego, jak autor zbudował logikę w programie.
Na egzaminach domyślnie wypełnienie odnosi się do czasu stanu wysokiego, ale pewność daje dopiero analiza programu: co jest uznane za "1" na wyjściu oraz jaki warunek komparatora go ustawia. Gdy wyjście jest negowane, wypełnienie może się "odwrócić".
Krok 1: policz okres z częstotliwości.
Krok 2: policz czasy "ON/OFF" z wypełnienia.
Krok 3: sprawdź w programie, co definiuje okres (timer/licznik) i co definiuje próg przełączenia (komparator).
Krok 4: dopasuj parametry.
Ćwicz na krótkich przykładach: migacz, generator cyklu, sekwencje czasowe. Zwracaj uwagę na jednostki i skalowanie czasu w danym środowisku PLC. Dobrą praktyką jest też rysowanie osi czasu i zaznaczanie momentów przełączeń.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Częstotliwość 0,5 Hz oznacza okres 2 s."

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska/sterownika używanego na zajęciach (opis TON i komparatorów)
  • Podręcznik z podstaw automatyki/PLC: timery, liczniki, bloki porównań
  • Zestawy zadań: obliczanie okresu z częstotliwości oraz czasu stanu wysokiego z wypełnienia

Aktualizacja pytania: 03.04.2026

Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego