KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 6.
Jakiego rodzaju silnik pokazano na schemacie?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny silnika bocznikowego, co jest związane z kwalifikacją zawodową elektryka,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia podłączone równolegle do twornika (do tego samego źródła zasilania). Na schemacie identyfikacja polega na sprawdzeniu, czy obwód wzbudzenia tworzy gałąź bocznikującą, a nie jest włączony szeregowo z twornikiem jak w silniku szeregowym lub złożonym.

Pełne wyjaśnienie:

Silnik bocznikowy (DC shunt) rozpoznaje się po tym, że uzwojenie wzbudzenia jest zasilane równolegle do obwodu twornika. Oznacza to, że napięcie na uzwojeniu wzbudzenia jest (w przybliżeniu) takie samo jak na tworniku, a prąd wzbudzenia stanowi osobną gałąź obwodu.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: "Bocznikowy"?
Jeżeli na schemacie uzwojenie wzbudzenia jest dołączone do tych samych zacisków zasilania co twornik (a więc nie leży w głównym torze prądowym twornika), jest to typowe połączenie bocznikowe.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Szeregowo-bocznikowy (złożony/compound) ma jednocześnie uzwojenie szeregowe (włączone w tor prądu twornika) oraz bocznikowe (gałąź równoległa). Jeśli schemat nie pokazuje dodatkowego uzwojenia szeregowego w linii prądowej twornika, nie jest to silnik złożony.
  • Uniwersalny to odmiana silnika komutatorowego przystosowana do pracy na AC/DC; typowo kojarzy się z połączeniem szeregowym (cewki wzbudzenia w szeregu z twornikiem). Sama "komutatorowość" nie przesądza o uniwersalności – decyduje m.in. sposób zasilania i konstrukcja, których schemat bocznikowy nie potwierdza.
  • Indukcyjny synchronizowany dotyczy maszyn prądu przemiennego o innej zasadzie działania (indukcja, pole wirujące, elementy synchronizacji). Taki silnik nie ma charakterystycznego dla DC obwodu twornika i osobnego wzbudzenia bocznikowego w tym samym sensie.

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu typu silnika na schemacie najpierw ustal, gdzie płynie główny prąd twornika, a potem sprawdź, czy uzwojenie wzbudzenia jest w tej samej gałęzi (szeregowo), czy w gałęzi równoległej (bocznikowo), czy występują oba naraz (złożony).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Silnik bocznikowy to silnik prądu stałego, w którym uzwojenie wzbudzenia jest podłączone równolegle do twornika. W szeregowym uzwojenie wzbudzenia jest włączone w szereg z twornikiem. W praktyce bocznikowy zwykle lepiej utrzymuje prędkość przy zmianach obciążenia.
Szukaj gałęzi równoległej: uzwojenie wzbudzenia jest dołączone do tych samych zacisków zasilania co twornik, ale nie leży w torze głównego prądu twornika. Jeśli prąd twornika nie musi płynąć przez uzwojenie wzbudzenia, to jest typowa cecha połączenia bocznikowego.
Bo ma dwa uzwojenia wzbudzenia: jedno bocznikowe (równolegle do zasilania), a drugie szeregowe (włączone w tor prądu twornika). Na schemacie powinieneś widzieć dodatkową cewkę w linii prądowej twornika. Brak takiego elementu zwykle wyklucza układ szeregowo-bocznikowy.
Nie. Silnik uniwersalny to silnik komutatorowy mogący pracować na prądzie stałym i przemiennym. Często ma połączenie zbliżone do silnika szeregowego, ale "uniwersalność" wynika z konstrukcji i dopuszczalnego sposobu zasilania. Sam schemat może nie wystarczyć, jeśli nie pokazuje warunków pracy.
Silniki bocznikowe stosuje się tam, gdzie potrzebna jest względnie stała prędkość obrotowa mimo zmian obciążenia, np. w niektórych napędach warsztatowych i przemysłowych. Dla elektryka ważne jest rozpoznanie układu wzbudzenia przy montażu, podłączaniu i diagnozowaniu spadku momentu lub problemów z regulacją.
Silnik indukcyjny (asynchroniczny) pracuje w układach prądu przemiennego i nie ma klasycznego obwodu twornika oraz uzwojenia wzbudzenia DC podłączonego równolegle jak w silniku bocznikowym. Jeśli schemat pokazuje typowe elementy dla maszyny DC (twornik i oddzielną gałąź wzbudzenia), to nie jest to silnik indukcyjny.
Najczęstsze błędy to: mylenie bocznikowego z compound, bo nazwy są podobne; nieuwzględnianie, którędy płynie główny prąd twornika; zgadywanie na podstawie "popularności" odpowiedzi (np. "uniwersalny") zamiast sprawdzenia, czy uzwojenie jest w szeregu czy równolegle.
W praktyce weryfikuje się zgodność z dokumentacją zacisków, ciągłość uzwojenia oraz poprawność połączeń (czy uzwojenie wzbudzenia jest podłączone równolegle do zasilania twornika). Dodatkowo kontroluje się prąd wzbudzenia i zachowanie prędkości pod obciążeniem. Zawsze należy stosować procedury BHP i pomiary odpowiednimi przyrządami.
Warto wtedy, gdy schemat jest gęsty lub ma dużo oznaczeń. Uproszczenie do dwóch gałęzi: tor twornika i tor wzbudzenia, pomaga szybko ocenić, czy uzwojenie wzbudzenia jest w szeregu czy równolegle. To ogranicza pomyłki wynikające z pośpiechu i zbyt szybkiego "przeczytania" rysunku.
Wzbudzenie szeregowe jest włączone w ten sam tor, co prąd twornika, więc cały prąd obciążenia przepływa przez uzwojenie wzbudzenia. Na schemacie nie ma osobnej gałęzi równoległej dla wzbudzenia. Jeśli widzisz cewkę wzbudzenia "po drodze" między zasilaniem a twornikiem, to jest typowa cecha połączenia szeregowego.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia podłączone równolegle do twornika (do tego samego źródła zasilania)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Silnik bocznikowy" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_bocznikowy (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Silnik prądu stałego" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Silnik uniwersalny" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_uniwersalny (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z maszyn elektrycznych (silniki prądu stałego, wzbudzenie)
  • Zestawy schematów połączeń silników DC do ćwiczeń rozpoznawania
  • Materiały dydaktyczne producentów maszyn DC dotyczące budowy i połączeń wzbudzenia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego