KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2018 (test 2)

PYTANIE NR 38.
Jakiego rodzaju sprzęgła należy użyć do połączenia dwóch wałów przedstawionych na rysunku?
Ilustracja przedstawia dwa wały, które są umieszczone naprzeciwko siebie, co sugeruje, że mają być połączone za pomocą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprzęgło Oldhama stosuje się do łączenia dwóch wałów, gdy trzeba przenieść moment obrotowy przy jednoczesnej kompensacji niewspółosiowości, szczególnie przesunięcia równoległego osi. Sprzęgła kołnierzowe i tulejowe są z reguły sztywne, a łubkowe nie służy do takiej kompensacji.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawną odpowiedzią jest "Oldhama", ponieważ sprzęgło Oldhama jest przeznaczone do przenoszenia momentu obrotowego między dwoma wałami przy możliwości skompensowania niewspółosiowości, zwłaszcza przesunięcia równoległego osi wałów. Jego cechą charakterystyczną jest element pośredni (tarcza/krzyżak) współpracujący z dwiema piastami, co pozwala na "przesuw" w płaszczyźnie prostopadłej do osi obrotu bez zrywania przeniesienia napędu.

Odpowiedź "Kołnierzowego" jest niepoprawna, bo sprzęgło kołnierzowe to typowo połączenie sztywne: dobrze przenosi moment, ale wymaga bardzo dobrego współosiowego ustawienia wałów. Przy przesunięciu osi powoduje wzrost obciążeń łożysk, drgania i przyspieszone zużycie.

Odpowiedź "Tulejowego" także jest niepoprawna w takim kontekście: sprzęgło tulejowe (mufowe) w podstawowej postaci łączy wały sztywno i nie jest przeznaczone do kompensowania istotnej niewspółosiowości. Stosuje się je raczej tam, gdzie osie są współliniowe, a montaż ma być prosty.

Odpowiedź "Łubkowego" nie pasuje do typowego zadania kompensacji przesunięcia osi wałów. W praktyce egzaminacyjnej "łubkowe" kojarzy się z rozwiązaniami połówkowymi/obejmami stosowanymi w szczególnych przypadkach montażowych, ale nie jest to standardowy wybór do kompensacji niewspółosiowości jak w sprzęgle Oldhama.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widać, że osie wałów są równoległe, ale przesunięte, to szukaj sprzęgła, które jest do tego przeznaczone (kompensacja przesunięcia równoległego), a nie sprzęgła sztywnego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzęgło Oldhama to sprzęgło do łączenia dwóch wałów, które przenosi moment obrotowy i jednocześnie pozwala kompensować niewspółosiowość, szczególnie przesunięcie równoległe osi. Stosuje się je m.in. w napędach maszyn, gdy idealne osiowanie jest trudne.
Najbardziej charakterystyczne dla sprzęgła Oldhama jest kompensowanie przesunięcia równoległego (osie wałów są równoległe, ale przesunięte). W zależności od wykonania może tolerować też niewielkie inne odchyłki, ale to przesunięcie równoległe jest kluczowe.
Sprzęgło kołnierzowe zwykle działa jak połączenie sztywne. Gdy wały nie są współosiowe, pojawiają się dodatkowe siły i momenty gnące, co zwiększa drgania oraz obciążenia łożysk. To może prowadzić do szybszego zużycia i awarii napędu.
Sprzęgło tulejowe (mufowe) w podstawowej wersji łączy wały "na sztywno" i wymaga dobrego osiowania. Sprzęgło Oldhama jest dobierane wtedy, gdy trzeba zachować przeniesienie momentu mimo przesunięcia osi. W montażu to często różnica między brakiem a obecnością kompensacji niewspółosiowości.
Na rysunku zwykle widać dwie piasty na wałach oraz element pośredni pracujący w dwóch prostopadłych rowkach (mechanizm "ślizgu" w płaszczyźnie). Taki układ sugeruje kompensację przesunięcia równoległego, czyli typową funkcję sprzęgła Oldhama.
Tak. Gdy zastosujesz sprzęgło sztywne tam, gdzie występuje niewspółosiowość, część obciążeń przenosi się na łożyska jako siły poprzeczne i momenty gnące. Skutkiem bywa wzrost temperatury, hałas, drgania oraz skrócenie trwałości łożysk i uszczelnień.
Najczęściej wtedy, gdy łączysz silnik z przekładnią, enkoderem lub innym elementem napędu i nie możesz zapewnić idealnej współosiowości (tolerancje montażu, odkształcenia konstrukcji, błędy ustawienia). Sprzęgło kompensujące poprawia kulturę pracy układu.
Typowe objawy to: wzrost drgań, hałas, nagrzewanie się węzłów łożyskowych, szybkie zużycie łożysk, poluzowania śrub mocujących oraz nierównomierna praca napędu. W diagnostyce warto sprawdzić osiowanie i dobór sprzęgła do dopuszczalnych odchyłek.
Może się nadawać, ale zależy od konkretnej konstrukcji i parametrów producenta. Przy dużych prędkościach rośnie znaczenie wyważenia i tarcia elementu pośredniego. Na egzaminie kluczowe jest jednak rozpoznanie funkcji: kompensacja przesunięcia równoległego przy przenoszeniu momentu.
Ucz się "po funkcji": które sprzęgło jest sztywne, które kompensuje przesunięcie równoległe, które kątowe, a które osiowe. Ćwicz rozpoznawanie na rysunkach i łącz objawy (drgania, grzanie łożysk) z przyczyną (niewspółosiowość i zły dobór sprzęgła).
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sprzęgło Oldhama stosuje się do łączenia dwóch wałów, gdy trzeba przenieść moment obrotowy przy jednoczesnej kompensacji niewspółosiowości, szczególnie przesunięcia równoległego osi.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Sprzęgło Oldhama" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_Oldhama (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (PL): "Sprzęgło" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (PL): "Wał (mechanika)" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Wa%C5%82_(mechanika) (dostęp: 2026-03-04)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (dział: sprzęgła i połączenia wałów)
  • Katalogi producentów sprzęgieł (opisy zastosowań i kompensowanych niewspółosiowości)
  • Materiały szkolne z montażu układów napędowych i osiowania wałów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego