KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 12.
Jeżeli rozdrobnienie surowca wyklucza obecność ziaren większych niż 3,15 mm i mniejszych niż 1,6 mm, należy użyć (sita wg FP VI)
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wykluczyć jednocześnie ziarna większe niż 3,15 mm i mniejsze niż 1,6 mm, trzeba odsiać "nadziarno" na sicie 3,15 mm oraz "podziarno" na sicie 1,6 mm. Stosuje się więc dwa sita ułożone kaskadowo od większych oczek do mniejszych, aby uzyskać frakcję 1,6–3,15 mm.

Pełne wyjaśnienie:

Warunek "rozdrobnienie wyklucza obecność ziaren większych niż 3,15 mm i mniejszych niż 1,6 mm" oznacza, że w badanej próbce nie mogą występować cząstki powyżej górnej granicy oraz poniżej dolnej granicy. W praktyce dąży się do uzyskania frakcji mieszczącej się w przedziale 1,6–3,15 mm.

Żeby to sprawdzić (i ewentualnie uzyskać taką frakcję), nie wystarcza jedno sito, ponieważ pojedyncze przesiewanie kontroluje tylko jedną granicę. Należy zastosować dwa sita:

  • sito o większych oczkach (3,15 mm) zatrzymuje cząstki zbyt duże (tzw. nadziarno),
  • sito o mniejszych oczkach (1,6 mm) oddziela cząstki zbyt drobne (tzw. podziarno), które przechodzą przez to sito.

Kluczowa jest też kolejność ułożenia: w zestawie sitowym sito z większymi oczkami umieszcza się wyżej, a z mniejszymi niżej. Dzięki temu materiał najpierw traci frakcję zbyt grubą, a następnie z pozostałej części wydziela się frakcję zbyt drobną. Otrzymana frakcja pośrednia spełnia wymaganie "bez ziaren >3,15 mm i <1,6 mm".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Opcje z jednym sitem 3,15 mm nie eliminują cząstek mniejszych niż 1,6 mm (one przejdą przez 3,15 mm).
  • Opcje z jednym sitem 1,6 mm nie eliminują cząstek większych niż 3,15 mm (one zostaną na sicie, ale nie zostaną zweryfikowane względem 3,15 mm).
  • Opcja z dwoma sitami w odwrotnej kolejności jest proceduralnie niepoprawna: mniejsze sito na górze może się szybciej zatykać i nie rozdziela prawidłowo nadziarna, co w praktyce zaburza wynik przesiewania.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawiają się dwie granice wielkości cząstek (dolna i górna), zazwyczaj oznacza to konieczność użycia dwóch sit ułożonych od większego do mniejszego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że materiał ma się mieścić w przedziale wielkości cząstek 1,6–3,15 mm. Nie mogą występować ani cząstki zbyt duże (powyżej 3,15 mm), ani zbyt drobne (poniżej 1,6 mm). W praktyce uzyskuje się to przez przesiewanie i odrzucenie nadziarna oraz podziarna.
Gdy podana jest granica dolna i górna, najczęściej trzeba użyć dwóch sit: jednego do odsiania frakcji zbyt grubej oraz drugiego do odsiania frakcji zbyt drobnej. Dopiero taki zestaw pozwala wydzielić frakcję pośrednią odpowiadającą wymaganemu zakresowi.
Układ od większego do mniejszego zapewnia prawidłowe frakcjonowanie: na górze zatrzymują się cząstki zbyt duże, a to co przejdzie, jest dalej rozdzielane na coraz drobniejsze frakcje. Odwrócenie kolejności zwiększa ryzyko zatykania i może zaburzać wynik przesiewania.
Nie w sposób kompletny. Jedno sito pozwala kontrolować tylko jedną granicę: albo odsiać cząstki zbyt duże, albo zbyt drobne. Jeśli trzeba jednocześnie wykluczyć cząstki >3,15 mm i <1,6 mm, potrzebne są dwa sita, aby usunąć oba niepożądane skraje.
Nadziarno to frakcja zatrzymana na sicie o większych oczkach (cząstki zbyt duże). Podziarno to frakcja, która przechodzi przez sito o mniejszych oczkach (cząstki zbyt drobne). Frakcja zgodna z wymaganiem pozostaje pomiędzy tymi sitami.
Najczęstsze pomyłki to wybór tylko jednego sita mimo dwóch granic, mylenie kolejności (mniejsze na górze), oraz nieprawidłowa interpretacja zapisu "wyklucza ziarna mniejsze niż…". Warto zawsze zamienić zapis na przedział liczbowy i dopiero dobrać zestaw sit.
Ma znaczenie m.in. przy sporządzaniu proszków (jednorodność mieszaniny), zasypek (brak "grudek"), mieszanek roślinnych (powtarzalność działania i zaparzania) oraz gdy wymagane jest określone rozdrobnienie dla właściwego uwalniania substancji i łatwego odmierzania.
Jeśli w treści pojawiają się dwie wartości (dolna i górna) oraz sformułowanie "wyklucza większe niż … i mniejsze niż …", to praktycznie zawsze chodzi o frakcję pomiędzy tymi granicami. Wtedy dobiera się dwa sita i układa je od większego do mniejszego.
Tak. Prawidłowa kolejność (od większego do mniejszego) wspiera skuteczne rozdzielenie frakcji i ogranicza zatykanie oczek. Zła kolejność może powodować zatrzymywanie mieszaniny na górnym, zbyt drobnym sicie i błędne wnioski o obecności lub braku frakcji niepożądanych.
Warto ćwiczyć zamianę opisu na przedział (np. 1,6–3,15 mm), dobór liczby sit do liczby granic oraz zasadę układania sit. Dobrze też przećwiczyć typowe pojęcia: frakcja, nadziarno, podziarno, przesiewanie. Pomaga rozwiązywanie zadań z receptury i technologii.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Farmakopea Polska VI (FP VI) – wymagania dotyczące stopnia rozdrobnienia i doboru sit (źródło wskazane w treści pytania; brak numeru strony w danych wejściowych).

Materiały:

  • Podręczniki z technologii postaci leku (działy: rozdrabnianie, przesiewanie, granulometria)
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji MED.9 z zakresu receptury i technologii
  • Instrukcje/opracowania dotyczące analizy sitowej i doboru zestawu sit

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego