KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2013

PYTANIE NR 22.
Jeżeli szeregowy obwód RLC jest dostrojony częstotliwością rezonansową 10,5 MHz do częstotliwości nośnej sygnału fonicznego nadajnika telewizyjnego, to spełniony jest warunek:
Ilustracja przedstawia cztery równania oznaczone literami A, B, C i D, które są związane z tematyką obwodów RLC w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W szeregowym obwodzie RLC rezonans zachodzi wtedy, gdy reaktancje elementów L i C mają równe wartości i znoszą się: XL = XC.
Stąd ωL = 1/(ωC), więc ω2 = 1/(LC), a pulsacja rezonansowa wynosi ω = 1/√(LC).

Pełne wyjaśnienie:

W szeregowym obwodzie RLC prąd jest wspólny dla wszystkich elementów, a impedancja obwodu zależy od sumy części rzeczywistej (R) i urojonej (wynikającej z L oraz C). Kluczowa jest część urojona, czyli reaktancja.

Reaktancja indukcyjna rośnie z częstotliwością i wynosi XL = ωL, natomiast reaktancja pojemnościowa maleje z częstotliwością i wynosi XC = 1/(ωC). W rezonansie szeregowym zachodzi sytuacja, w której te dwie reaktancje mają równe wartości, ale przeciwny znak, więc ich wpływ na część urojoną impedancji znosi się.

Warunek rezonansu zapisuje się więc jako XL = XC, czyli:

ωL = 1/(ωC)

Po przekształceniu otrzymujemy:

  • ω2 = 1/(LC)
  • ω = 1/√(LC)

To jest poszukiwany warunek na pulsację rezonansową ω. Jeśli w odpowiedziach pojawia się zamiast tego częstotliwość f, należy pamiętać o zależności ω = 2πf, aby nie pomylić wzorów (typowa pułapka egzaminacyjna).

Dlaczego pozostałe typowe odpowiedzi bywają błędne? Często spotyka się:

  • warunek zapisany dla f bez 2π, mimo że pytanie dotyczy ω (błąd zamiany wielkości),
  • odwrócony ułamek lub pierwiastek w niewłaściwym miejscu (błąd algebraiczny),
  • warunek charakterystyczny dla innych konfiguracji lub pojęć (np. mylenie z innymi zależnościami dla filtrów).

W praktyce rezonans szeregowy oznacza minimalną impedancję części urojonej (pozostaje głównie R), co przekłada się na największy prąd dla danej amplitudy napięcia w pobliżu ω0. To tłumaczy zastosowania w układach selektywnych i filtrujących.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rezonans w szeregowym RLC to stan, w którym reaktancja indukcyjna i pojemnościowa mają równe wartości i wzajemnie się znoszą (XL = XC). Wtedy część urojona impedancji jest minimalna, a o zachowaniu obwodu w największym stopniu decyduje rezystancja R.
Warunek rezonansu to równość reaktancji: XL = XC. Po podstawieniu XL=ωL i XC=1/(ωC) dostaje się ωL = 1/(ωC), czyli ω2 = 1/(LC) i ostatecznie ω = 1/√(LC).
W szeregowym RLC reaktancje L i C mają przeciwne znaki (indukcyjna dodatnia, pojemnościowa ujemna). Gdy ich wartości bezwzględne są równe, suma części urojonej impedancji wynosi 0. To właśnie oznacza, że wpływ L i C "kasuje się", co jest istotą rezonansu.
Pulsacja i częstotliwość są powiązane wzorem ω = 2πf. Jeśli w odpowiedzi masz ω = 1/√(LC), to częstotliwość rezonansowa wynosi f = 1/(2π√(LC)). Najczęstszy błąd to użycie wzoru na f, gdy pytanie dotyczy ω (lub odwrotnie).
W idealnym, podstawowym ujęciu szkolnym częstotliwość/pulsacja rezonansowa zależy od L i C (ω = 1/√(LC)). Rezystancja R wpływa natomiast na dobroć, szerokość pasma i wartości prądu/napięć w rezonansie. W bardziej zaawansowanych modelach R może nieznacznie modyfikować warunki.
Najczęściej myli się: (1) ω z f (brak lub nadmiar 2π), (2) obwód szeregowy z równoległym, (3) reaktancję z impedancją całkowitą, (4) znaki reaktancji (indukcyjna vs pojemnościowa). Pomaga zapis: XL=ωL, XC=1/(ωC).
Szeregowy obwód RLC może zachowywać się selektywnie: w pobliżu rezonansu ma małą impedancję części urojonej, więc "przepuszcza" sygnały bliskie ω0 łatwiej niż odległe. To zjawisko wykorzystuje się w filtrach i obwodach strojących, np. w torach pomiarowych i transmisyjnych.
Elementy R, L i C występują w wielu urządzeniach: w filtrach przeciwzakłóceniowych, torach sygnałowych czujników, układach komunikacji/telemetrii czy w elektronice sterującej. W instalacjach (także przemysłowych) rozumienie rezonansu pomaga ocenić, czemu pewne częstotliwości są wzmacniane lub tłumione.
Wartość liczbowa może skłaniać do szukania odpowiedzi "z MHz", mimo że pytanie sprawdza głównie zależność teoretyczną (warunek rezonansu). Na egzaminie warto najpierw ustalić, czy pytanie dotyczy ω czy f, a dopiero potem ewentualnie podstawiać dane.
Opanuj trzy kroki: (1) zapisz XL=ωL i XC=1/(ωC), (2) zastosuj warunek XL=XC, (3) rozróżnij ω i f (ω=2πf). Ćwicz przekształcenia algebraiczne i szybkie rozpoznawanie, czy chodzi o obwód szeregowy czy równoległy.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: "Obwód RLC" – sekcja o rezonansie i częstotliwości/pulsacji rezonansowej, https://pl.wikipedia.org/wiki/Obw%C3%B3d_RLC (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia: "Reaktancja" – definicje X_L i X_C, https://pl.wikipedia.org/wiki/Reaktancja (dostęp: 2026-03-02)
  • All About Circuits: "Resonance in Series RLC Circuits" (wyprowadzenie warunku rezonansu), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-6/resonance-series-rlc-circuits/ (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki: obwody RLC, rezonans
  • Notatki/ściąga: zależności XL = ωL, XC = 1/(ωC), warunek XL = XC
  • Zadania maturalne/techniczne z obwodów prądu przemiennego (RLC)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego